Shloka 9
Tapovana-praveśaḥ — The King’s Entry into the Sacred Grove and Vision of the Āśrama
जात॑ वृद्ध च धर्मेण सुदीर्घेणायुषान्वितम् । चत्वारो5पि ततो वर्णा बभूवुर््रल्मिणोत्तरा:,राजन्! उन सहसों क्षत्राणियोंने ब्राह्मणोंसे गर्भ धारण किया और पुन: क्षत्रियकुलकी वृद्धिके लिये अत्यन्त बलशाली क्षत्रियकुमारों तथा कुमारियोंको जन्म दिया। इस प्रकार तपस्वी ब्राह्मणोंद्वारा क्षत्राणियोंके गर्भसे धर्मपूर्वक क्षत्रिय-संतानकी उत्पत्ति और वृद्धि हुई। वे सब संतानें दीर्घायु होती थीं। तदनन्तर जगतमें पुनः ब्राह्मणप्रधान चारों वर्ण प्रतिष्ठित हुए
jātā vṛddhā ca dharmeṇa sudīrgheṇāyuṣānvitāḥ | catvāro 'pi tato varṇā babhūvur brāhmaṇottarāḥ, rājan |
ధర్మానుగుణంగా జన్మించి, అభివృద్ధి చెంది, అత్యంత దీర్ఘాయుష్కులైన ఆ వంశజులు వికసించారు. తదనంతరం, రాజా! లోకంలో నాలుగు వర్ణాలు మళ్లీ స్థిరపడ్డాయి; అందులో బ్రాహ్మణులే అగ్రస్థానంలో నిలిచారు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames social and dynastic restoration as legitimate only when aligned with dharma: progeny and political strength are praised when produced through righteous means, and the stability of society is depicted as the re-establishment of all four varṇas with ethical hierarchy and responsibility.
Vaiśampāyana describes how, after a disruption in the Kṣatriya line, Kṣatriya women bore children through ascetic Brāhmaṇas; these children were powerful and long-lived, leading to the renewed growth of the Kṣatriyas and the re-establishment of the four varṇas in the world, with Brāhmaṇas again occupying the foremost position.