Shloka 59
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिका- ममुज्चतामश्विनौ सौभगाय । तावत् सुवृत्तावनमन्त मायया वसत्तमा गा अरुणा उदावहन्,परमात्माकी कालशक्तिने जीवरूपी पक्षीको अपना ग्रास बना रखा है। आप दोनों अश्विनीकुमार नामक जीवन्मुक्त महापुरुषोंने ज्ञान देकर कैवल्यरूप महान् सौभाग्यकी प्राप्तिके लिये उस जीवको कालके बन्धनसे मुक्त किया है। मायाके सहवासी अत्यन्त अज्ञानी जीव जबतक राग आदि विषयोंसे आक्रान्त हो अपनी इन्द्रियोंके समक्ष नत-मस्तक रहते हैं, तबतक वे अपने-आपको शरीरसे आबद्ध ही मानते हैं
grastāṃ suparṇasya balena vartikām amuñcatām aśvinau saubhagāya | tāvat suvṛttāv anamanta māyayā vasattamā gā aruṇā udāvahan |
సుపర్ణుడు (గరుడుడు) బలముచే గ్రసింపబడిన వట్టిక (బటేరుపక్షి)ని అశ్వినీకుమారులు సౌభాగ్యప్రాప్తికై విడిపించారు. అయితే మాయావశమై సద్ఆచారులైనవారికూడా వంగి ఉండునంతవరకు, అత్యంత మోహితులు రాగాసక్తి అనే ఎర్రని ప్రవాహమున కొట్టుకుపోతూ, దేహబంధనమే తమ స్వరూపమని భావిస్తారు.
राम उवाच
Educational Q&A
Bondage is sustained by Māyā—submission to sense-objects and passion—whereby the self mistakes itself as body-bound; liberation comes through knowledge that breaks the grip of Time (kāla) and restores freedom, symbolized by the Aśvins releasing the trapped bird.
A quail that has been seized by Suparṇa’s power is freed by the Aśvin twins for its welfare; the image is then used to illustrate how beings remain carried along by delusion and passion until true insight releases them from constraint.