Shloka 60
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
षष्टिक्ष गावस्त्रिशताक्ष धेनव एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति । नानागोष्ठा विहिता एकदोहना- स्तावश्विनौ दुहतो घर्ममुक्थ्यम्,दिन एवं रात--ये मनोवांछित फल देनेवाली तीन सौ साठ दुधारू गौएँ हैं। वे सब एक ही संवत्सररूपी बछड़ेको जन्म देती और उसको पुष्ट करती हैं। वह बछड़ा सबका उत्पादक और संहारक है। जिज्ञासु पुरुष उक्त बछड़ेको निमित्त बनाकर उन गौओंसे विभिन्न फल देनेवाली शास्त्रविहित क्रियाएँ दुहते रहते हैं; उन सब क्रियाओंका एक (तत्त्वज्ञानकी इच्छा) ही दोहनीय फल है। पूर्वोक्त गौओंको आप दोनों अश्विनीकुमार ही दुहते हैं
ṣaṣṭiś ca gāvas triśatākṣa dhenava ekaṁ vatsaṁ suvate taṁ duhanti | nānāgoṣṭhā vihitā ekadohanās tāv aśvinau duhato gharma-mukthyam ||
రాముడు పలికెను—దినములు, రాత్రులు—ఇవి మనోవాంఛిత ఫలములను ఇచ్చే మూడు వందల అరవై పాలిచ్చే గోవులు; మూడు వందల అరవై ‘కళ్ళు’ (దినములు) కలవు. అవన్నీ ఒకే సంవత్సరరూప వత్సమును ప్రసవించి, దానిని దోహనముచే పోషిస్తాయి. అవి అనేక గోశాలలలో ఉండి శాస్త్రవిధిత విభిన్న కర్మలలో నియమింపబడినప్పటికీ, నిజమైన దోహనం ఒక్కటే—జిజ్ఞాసువు ఆ వత్సమును ఉపాయముగా చేసుకొని కర్మఫలములను దోహిస్తాడు; కాని ఆ కర్మల సారపాల ఒక్కటే—తత్త్వజ్ఞానాభిలాష. మరియు హే అశ్వినీకుమారులారా, ఉత్తమమైన ఉష్ణ ‘ఘర్మ’ హవిస్సును, స్తుతిగీతమును మీరు ఇద్దరే దోహించుచున్నారు.
राम उवाच
Educational Q&A
Many scripturally prescribed actions appear diverse, but their highest extractable essence is one: the aspiration for true knowledge. Ritual ‘fruits’ are secondary to the unifying pursuit of jñāna.
Rama speaks in a Vedic metaphor: the 360 days are likened to milch-cows producing a single calf (the year/unifying principle). Seekers ‘milk’ these days through various rites to obtain results, while the Aśvin twins are praised as the divine agents who draw forth the prime ritual oblation (gharma) and hymn (uktha).