Shloka 58
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
हिरण्मयौ शकुनी साम्परायौ नासत्यदस्रौ सुनसौ वै जयन्तौ । शुक्ल वयन्तौ तरसा सुवेमा- वधिव्ययन्तावसितं विवस्वत:,सुनहरे पंखवाले दो सुन्दर विहंगमोंकी भाँति आप दोनों बन्धु बड़े सुन्दर हैं। पारलौकिक उन्नतिके साधनोंसे सम्पन्न हैं। नासत्य तथा दख्न--ये दोनों आपके नाम हैं। आपकी नासिका बड़ी सुन्दर है। आप दोनों निश्चितरूपसे विजय प्राप्त करनेवाले हैं। आप ही विवस्वान् (सूर्यदेव)-के सुपुत्र हैं; अतः स्वयं ही सूर्यरूपमें स्थित हो दिन तथा रात्रिरूप काले तन््तुओंसे संवत्सररूप वस्त्र बुनते रहते हैं और उस वस्त्रद्वारा वेगपूर्वक देवयान और पितृयान नामक सुन्दर मार्गोको प्राप्त कराते हैं
hiraṇmayau śakunī sāmparāyau nāsatyadasrau sunasau vai jayantau | śuklaṃ vayantau tarasā suvema-adhivyayantāv asitaṃ vivasvataḥ ||
రాముడు పలికెను—మీరు ఇద్దరూ బంగారు వర్ణముగల అందమైన పక్షులవలె ఉన్నారు; పరలోకోన్నతికి దోహదపడు సాధనములతో సమృద్ధులు. నాసత్యుడు, దస్రుడు—ఇవి మీ నామములు; మీరు నిత్యవిజయులు, మనోహర లక్షణములతో యుక్తులు. వివస్వాన్ (సూర్యదేవుడు) కుమారులై మీరు స్వయంగా సూర్యరూపమున నిలిచి, దినమున తెల్ల తంతువులతోను రాత్రి నల్ల తంతువులతోను వేగముగా సంవత్సరరూప వస్త్రమును నేస్తూ, ఆ నేసిన నియమముచే జీవులను దేవయానము, పితృయానము అను శుభమార్గములలో నడిపించుచున్నారు.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse presents a dharmic vision of cosmic order: day and night, governed by the solar principle, sustain time (the year) and thereby enable the proper onward movement of beings—symbolized as access to Devayāna (the divine path) and Pitṛyāna (the ancestral path). Ethical life aligns with this ordered rhythm and aims at auspicious post-mortem progress.
Rāma addresses the Aśvin twins (Nāsatya and Dasra), praising them with vivid imagery: they are like golden birds, ever victorious, and as sons of the Sun they ‘weave’ the fabric of the year from day and night, guiding beings toward the two traditional post-death routes, Devayāna and Pitṛyāna.