Shloka 133
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
तमुत्तड़को5नुविवेश तेनैव बिलेन प्रविश्य च तं नागलोकमपर्यन्तमनेकविधप्रासादहर्म्यवलभीनिर्यूहशतसंकुलमुच्चावचक्रीडा श्चर्य स्थानावकीर्णमपश्यत्,तब उत्तंक उस बिलमें घुस गये और उसी मार्गसे भीतर प्रवेश करके उन्होंने नागलोकका दर्शन किया, जिसकी कहीं सीमा नहीं थी। जो अनेक प्रकारके मन्दिरों, महलों, झुके हुए छज्जोंवाले ऊँचे-ऊँचे मण्डपों तथा सैकड़ों दरवाजोंसे सुशोभित और छोटे-बड़े अदभुत क्रीडास्थानोंसे व्याप्त था। वहाँ उन्होंने इन श्लोकोंद्वारा उन नागोंका स्तवन किया --ऐरावत जिनके राजा हैं, जो समरांगणमें विशेष शोभा पाते हैं, बिजली और वायुसे प्रेरित हो जलकी वर्षा करनेवाले बादलोंकी भाँति बाणोंकी धारावाहिक वृष्टि करते हैं, उन सर्पोकी जय हो
tam uttaṅko 'nuviveśa tenaiva bilena praviśya ca taṃ nāgalokam aparyantam anekavidha-prāsāda-harmya-valabhī-niryūha-śata-saṅkulam uccāvacakrīḍāścarya-sthānāvakīrṇam apaśyat |
ఉత్తంకుడు అదే బిలములోనికి ప్రవేశించి, అదే మార్గమున లోపలికి సాగి, అంతులేని నాగలోకాన్ని దర్శించాడు. అది నానావిధ మందిరాలు, ప్రాసాదాలు, మహాళ్లు, వాలిన చజ్జాలతో ఉన్న ఎత్తెత్తు మండపాలు, ముందుకు పొడిగిన గ్యాలరీలు, వందల ద్వారాలతో కిటకిటలాడుతూ, చిన్నా-పెద్దా ఆశ్చర్యకర క్రీడాస్థానాలతో నిండివుంది. అక్కడ అతడు శ్లోకాలతో నాగులను స్తుతించాడు—“జయము కలుగుగాక ఆ సర్పులకు; వారి రాజు ఐరావతుడు; వారు సమరరంగమున విశేషంగా ప్రకాశిస్తారు; విద్యుత్తు, వాయువు ప్రేరేపించిన వర్షమేఘాలవలె విరామం లేకుండా బాణవృష్టిని కురిపిస్తారు.”
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights reverence and strategic humility: upon entering an awe-inspiring and powerful realm, Uttaṅka responds not with aggression but with praise, acknowledging sovereignty and strength. It models a dharmic approach to encountering power—recognize order, speak respectfully, and proceed with awareness rather than rashness.
Uttaṅka follows the same burrow inward and reaches the boundless Nāga realm, described as architecturally magnificent and filled with wondrous recreation-places. There he offers a hymn of praise to the Nāgas, celebrating their king Airāvata and likening their arrow-showers in battle to rain-clouds driven by lightning and wind.