Shloka 4

आदि पर्व (अध्याय 26) — गरुडस्य वालखिल्य-रक्षणम्, कश्यपोपदेशः, देवोत्पात-प्रसङ्गः

Devanagari script

सृजद्धिरतुलं तोयमजसं सुमहारवै: । सम्प्रनृत्तमिवाकाशं धारोमिभिरनेकश:,वे परस्पर अत्यन्त गर्जना करते हुए आकाशसे निरन्तर पानी बरसाते रहे। जोर-जोरसे गर्जने और लगातार असीम जलकी वर्षा करनेवाले अत्यन्त अद्भुत जलधरोंने सारे आकाशको घेर-सा लिया था। असंख्य धारारूप लहरोंसे युक्त वह व्योमसमुद्र मानो नृत्य-सा कर रहा था

Transliteration

sṛjadbhir atulaṃ toyam ajasaṃ sumahāravaiḥ | sampranṛttam ivākāśaṃ dhāromibhir anekśaḥ ||

Translation

భయంకరమైన గర్జనలతో ఆ మేఘసమూహాలు ఆగకుండా అపారమైన నీటిని కురిపించాయి. ఆ అద్భుత జలధరాలు అన్ని వైపులా ఆకాశాన్ని కమ్మివేయగా, అనేక ధారల తరంగాలతో కూడిన ఆ వ్యోమసముద్రం నర్తిస్తున్నట్లుగా కనిపించింది.

Word by Word

• [{'term': 'sṛjadbhiḥ', 'definition': 'by those who were pouring forth

• emitting, releasing (here: rain)'}, {'term': 'atulaṃ', 'definition': 'immeasurable, incomparable'}, {'term': 'toyam', 'definition': 'water'}, {'term': 'ajasaṃ', 'definition': 'unceasingly, continuously, without interruption'}, {'term': 'sumahāravaiḥ', 'definition': 'with very great noise/roar (of thunder)'}, {'term': 'sampranṛttam iva', 'definition': 'as if dancing

• seeming to dance'}, {'term': 'ākāśam', 'definition': 'the sky, firmament'}, {'term': 'dhārā', 'definition': 'stream, current (of rain)'}, {'term': 'ūrmibhiḥ', 'definition': 'with waves

• wave-like surges (metaphorically: rippling sheets/lines of rain)'}, {'term': 'anekśaḥ (anekśaḥ/aneśaḥ)', 'definition': 'in many ways

Speaker

पितामह उवाच

Characters & Entities

• ākāśa (sky)
• toya (water/rain)
• dhārā (streams of rain)
• ūrmi (waves, metaphorical)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse primarily heightens the epic’s moral atmosphere through cosmic imagery: nature’s overwhelming power is portrayed as a sign that human events unfold under a larger order, inviting humility and attentiveness to dharma amid impending developments.

What is happening in the narrative?

Bhīṣma (Pitāmaha) describes a dramatic downpour: thunderous clouds continuously release boundless rain, filling the sky so densely that it resembles a ‘sky-ocean’ whose rain-streams look like dancing waves.