Shloka 34
निरीक्षितुं वै शकनोति कश्चिद् योद्धुं कुतः पुन: । उस वनमें रहनेवाले जो विद्याधर-जातिके लोग थे, उनकी भी यही दशा थी। महाबाहो! उस समय कोई श्रीकृष्ण और अर्जुनकी ओर आँख उठाकर देख भी नहीं सकता था; फिर युद्ध करनेकी तो बात ही क्या है || ३३ $ || एकायनगता ये<पि निष्पेतुस्तत्र केचन,कृष्णमशभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम् | उन्होंने उस जलते हुए वनको और मारनेके लिये अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्ण तथा अर्जुनको देखा। उत्पात और आर्तनादके शब्दसे उस वनमें खड़े हुए वे सभी प्राणी संत्रस्त- से हो उठे थे। उस वनको अनेक प्रकारसे दग्ध होते देख और अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्णपर दृष्टि डाल भयानक आर्तनाद करने लगे
vaiśampāyana uvāca |
ekāyanagatā ye 'pi niṣpetus tatra kecana |
kṛṣṇam abhyudyatāstraṃ ca nādaṃ mumucur ulbaṇam ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఆ సమయంలో ఎవ్వరూ శ్రీకృష్ణుని మరియు అర్జునుని వైపు కన్నెత్తి చూడగలిగినవారు కాదు; యుద్ధం చేయుట ఎక్కడ. ఇంకా, కొందరు ఒకే దిశగా పారిపోయినవారు కూడా ఆయుధమును ఎత్తిన శ్రీకృష్ణుని చూచి భయంకరమైన కేకలు వేయిరి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the psychological and ethical atmosphere of overwhelming violence: when power is displayed as irresistible, beings respond with panic and lamentation rather than agency. It invites reflection on how fear and force can eclipse ordinary moral choice, creating a dharmic tension around acts that cause mass terror.
During the Khaṇḍava episode, creatures trapped in the burning forest attempt to flee. Some, seeing Kṛṣṇa (and by context Arjuna) with weapons raised, cry out loudly in terror as they scatter.