Shloka 22
Adhyāya 203 — Tilottamā-sṛṣṭiḥ
Creation and Commissioning of Tilottamā
Devanagari script
हीनस्य करणै: सर्वैरुच्छवासपरमस्य च । यतमानो<पि तदू राज्यं न शशाकेति न: श्रुतम्,यद्यपि राजा सम्पूर्ण इन्द्रियोंकी शक्तिसे रहित होनेके कारण केवल ऊपरको साँस ही खींचा करता था, तथापि अत्यन्त प्रयत्न करनेपर भी वह दुष्ट मन्त्री उनका राज्य न ले सका >-यह बात हमने सुन रखी है
Translation
మేము వినినదేమనగా—ఆ రాజు సమస్త ఇంద్రియశక్తులు కోల్పోయి కష్టంగా శ్వాస మాత్రమే తీసుకుంటున్నప్పటికీ, ఎంతగా ప్రయత్నించినా ఆ దుష్ట మంత్రి అతని రాజ్యాన్ని కబళించలేకపోయాడు.
Word by Word
हीनस्यof one deprived/lacking
हीनस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootहीन
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
करणैःby the organs/instruments
करणैः:
Karana
TypeNoun
Rootकरण
FormNeuter, Instrumental, Plural
सर्वैःall
सर्वैः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Instrumental, Plural
उच्छ्वास-परमस्यof one whose utmost is (mere) breathing
उच्छ्वास-परमस्य:
Sambandha
TypeAdjective
Rootउच्छ्वासपरम
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
यतमानःstriving/endeavouring
यतमानः:
Karta
TypeVerb
Rootयतमान
FormMasculine, Nominative, Singular, Present-participle (Atmanepada), यत्
अपिeven/though
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तद्that
तद्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootराज्य
FormNeuter, Accusative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
शशाकwas able
शशाक:
TypeVerb
Rootशक्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
इतिthus/that
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
नःof us / to us
नः:
Sambandha
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Plural
श्रुतम्heard/known (by hearing)
श्रुतम्:
TypeVerb
Rootश्रुत
FormNeuter, Nominative, Singular, Past passive participle, श्रु
Speaker
कर्ण उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes