Shloka 12
गरुडजन्म तथा विनतादास्यवृत्तान्तः
Garuḍa’s Birth and Vinatā’s Enslavement
युक्त मात्रा कृतं तेषां परपीडोपसर्पिणाम् । अन्येषामपि सत्त्वानां नित्यं दोषपरास्तु ये,“ये महाबली दुःसह पराक्रम तथा प्रचण्ड विषसे युक्त हैं। अपने तीखे विषके कारण ये सदा दूसरोंको पीड़ा देनेके लिये दौड़ते-फिरते हैं। अतः समस्त प्राणियोंके हितकी दृष्टिसे इन्हें शाप देकर माता कद्भूने उचित ही किया है। जो सदा दूसरे प्राणियोंको हानि पहुँचाते रहते हैं, उनके ऊपर दैवके द्वारा ही प्राणनाशक दण्ड आ पड़ता है।” ऐसी बात कहकर ब्रह्माजीने कट्रूकी प्रशंसा की और कश्यपजीको बुलाकर यह बात कही--“अनघ! तुम्हारे द्वारा जो ये लोगोंको डँसनेवाले सर्प उत्पन्न हो गये हैं, इनके शरीर बहुत विशाल और विष बड़े भयंकर हैं। परंतप! इन्हें इनकी माताने शाप दे दिया है, इसके कारण तुम किसी तरह भी उसपर क्रोध न करना। तात! यज्ञमें सर्पोंका नाश होनेवाला है, यह पुराणवृत्तान्त तुम्हारी दृष्टिमें भी है ही!” ऐसा कहकर सृष्टिकर्ता ब्रह्माजीने प्रजापति कश्यपको प्रसन्न करके उन महात्माको सर्पोका विष उतारनेवाली विद्या प्रदान की
yuktā mātrā kṛtaṃ teṣāṃ parapīḍopasarpiṇām | anyeṣām api sattvānāṃ nityaṃ doṣaparās tu ye ||
శౌనకుడు అన్నాడు—“ఇతరులను పీడించేందుకు చొరబడుతూ తిరిగే ఆ ప్రాణులపై శాపం వేయడంలో తల్లి యథోచిత పరిమితిని పాటించింది. ఎవరైతే నిత్యం దోషప్రవృత్తులై ఇతర జీవులకు నిరంతరం హాని చేస్తారో, వారిపై దైవవిధానముచే ప్రాణాంతక దండం తప్పక పడుతుంది.” ఇలా చెప్పి బ్రహ్మదేవుడు కద్రూను ప్రశంసించి, కశ్యపుణ్ణి పిలిచి—నీ ద్వారా జన్మించిన ఈ మహాబల, ఘోర విషధర సర్పాలు మాతృశాపానికి లోబడి ఉన్నందున, ఆ శాపంపై నీవు కోపపడవద్దని ఉపదేశించాడు. యజ్ఞంలో వాటి నాశం జరగడం ముందే నియతమైన పురాతన వృత్తాంతమని చెప్పి, కశ్యపుణ్ణి సాంత్వనపరచి సర్పవిషనివారణ విద్యను ప్రసాదించాడు।
शौनक उवाच
Educational Q&A
Those who habitually harm other beings invite proportionate, divinely sanctioned consequences; protective action taken for the welfare of all (here, a measured curse) is presented as ethically justified within dharma.
Śaunaka comments that Kadrū’s curse on the venomous, aggressive serpents was appropriate. Brahmā endorses this view, counsels Kaśyapa not to be angry about the curse, notes that the serpents’ destruction in a future sacrifice is already destined, and grants Kaśyapa knowledge to counteract snake-venom.