Shloka 11
गरुडजन्म तथा विनतादास्यवृत्तान्तः
Garuḍa’s Birth and Vinatā’s Enslavement
तिग्मवीर्यविषा होते दन््दशूका महाबला: । तेषां तीक्षणविषत्वाद्धि प्रजानां च हिताय च,“ये महाबली दुःसह पराक्रम तथा प्रचण्ड विषसे युक्त हैं। अपने तीखे विषके कारण ये सदा दूसरोंको पीड़ा देनेके लिये दौड़ते-फिरते हैं। अतः समस्त प्राणियोंके हितकी दृष्टिसे इन्हें शाप देकर माता कद्भूने उचित ही किया है। जो सदा दूसरे प्राणियोंको हानि पहुँचाते रहते हैं, उनके ऊपर दैवके द्वारा ही प्राणनाशक दण्ड आ पड़ता है।” ऐसी बात कहकर ब्रह्माजीने कट्रूकी प्रशंसा की और कश्यपजीको बुलाकर यह बात कही--“अनघ! तुम्हारे द्वारा जो ये लोगोंको डँसनेवाले सर्प उत्पन्न हो गये हैं, इनके शरीर बहुत विशाल और विष बड़े भयंकर हैं। परंतप! इन्हें इनकी माताने शाप दे दिया है, इसके कारण तुम किसी तरह भी उसपर क्रोध न करना। तात! यज्ञमें सर्पोंका नाश होनेवाला है, यह पुराणवृत्तान्त तुम्हारी दृष्टिमें भी है ही!” ऐसा कहकर सृष्टिकर्ता ब्रह्माजीने प्रजापति कश्यपको प्रसन्न करके उन महात्माको सर्पोका विष उतारनेवाली विद्या प्रदान की
tigmavīryaviṣā hote daṃśūkā mahābalāḥ | teṣāṃ tīkṣṇaviṣatvād dhi prajānāṃ ca hitāya ca |
శౌనకుడు అన్నాడు—“ఈ సర్పాలు తీవ్రమైన పరాక్రమం, ఘోరమైన విషంతో యుక్తమై మహాబలవంతాలు; వీటి దంషణ ప్రాణాంతకం. వీటి విషం అత్యంత తీక్ష్ణమైనందున, సమస్త ప్రాణుల హితార్థం వీటి తల్లి కద్రూ శాపంతో వీటిని నియంత్రించడం సముచితమే. ఎవరైతే నిరంతరం ఇతర జీవులకు హాని చేస్తారో, వారిపై దైవవిధానముచే ప్రాణనాశక దండం తప్పక పడుతుంది.” ఇలా చెప్పి బ్రహ్మదేవుడు కద్రూను ప్రశంసించి కశ్యపుణ్ణి పిలిచి ఇలా అన్నాడు—“అనఘా! నీ ద్వారా జన్మించిన ఈ దంషక సర్పాలు మహాకాయాలు, భయంకర విషధరాలు; కానీ వీటి తల్లి శాపం పెట్టింది కాబట్టి, దానిపై నీవు ఏ విధంగానూ కోపపడకూడదు. యజ్ఞంలో సర్పనాశం జరుగుతుందనేది పురాతన నియత వృత్తాంతం; అది నీకూ తెలిసినదే.” ఇలా సాంత్వనపరచి సృష్టికర్త బ్రహ్మదేవుడు ప్రజాపతి కశ్యపునికి సర్పవిషనివారణ విద్యను ప్రసాదించాడు।
शौनक उवाच
Educational Q&A
Harming others invites an inevitable corrective consequence; restraining destructive beings for the welfare of all can be ethically justified, and one should accept destined outcomes without anger.
Śaunaka comments on the dangerous nature of the serpents and defends Kadrū’s curse as protective. Brahmā then counsels Kaśyapa not to resent the curse, notes the destined future destruction of serpents in a sacrifice, and grants Kaśyapa a poison-neutralizing lore.