Shloka 42
बक-राक्षसस्य आह्वानम् तथा वृक्षयुद्धम्
Summons of Baka and the Tree-Weapon Engagement
करं करेण निष्पिष्य नि:श्वसन् दीनमानस: । पुनर्दीनमना भूत्वा शान्तार्चिरिव पावक:,'ओ दुर्बुद्धि अल्पदर्शी धृतराष्ट्रकुमार दुर्योधन! आज तेरी कामना पूरी हुई। निश्चय ही देवता तुझपर प्रसन्न हैं। तभी तो राजा युधिष्ठिर मुझे तेरा वध करनेकी आज्ञा नहीं दे रहे हैं। दुर्मती! यही कारण है कि तू अबतक जी रहा है। रे पापाचारी! मैं आज ही जाकर कुपित हो मन्त्रियों, कर्ण, छोटे भाई और शकुनिसहित तुझे यमलोक भेज सकता हूँ। किंतु क्या करूँ, पाण्डवश्रेष्ठ धर्मात्मा युधिष्ठिर तुझपर कोप नहीं कर रहे हैं'। यों कहकर महाबाहु भीम मन-ही-मन क्रोधसे जलते और हाथ-से-हाथ मलते हुए दीनभावसे लंबी साँसें खींचने लगे। बुझी हुई लपटोंवाली अग्निकी भाँति दीनहृदय होकर वे पुनः धरतीपर सोये हुए भाइयोंकी ओर देखने लगे। उनके वे सभी भाई साधारण लोगोंकी भाँति भूमिधर ही निश्चिन्ततापूर्वक सो रहे थे
karaṃ kareṇa niṣpiṣya niḥśvasan dīnamānasaḥ | punardīnamanā bhūtvā śāntārciriva pāvakaḥ ||
ఒక చేతిని మరో చేతితో రుద్దుకుంటూ అతడు దీర్ఘ నిశ్వాసం విడిచాడు; అతని మనస్సు విషాదంతో నిండిపోయింది. మళ్లీ మరింత దిగులుతో—శాంతించిన జ్వాలల అగ్నిలా—నేలపై పడి ఉన్న తన సోదరుల వైపు తిరిగి చూశాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power is not the same as righteousness: even when one has the strength to punish, dharma may require restraint. The verse depicts anger disciplined by ethical kingship—violence is withheld because Yudhiṣṭhira does not authorize it.
Bhīma, burning with frustration after harsh words toward Duryodhana, suppresses his impulse to act. He rubs his hands, sighs deeply, and—like a fire with dimmed flames—turns back to look at his brothers resting on the ground.