Shloka 40
बक-राक्षसस्य आह्वानम् तथा वृक्षयुद्धम्
Summons of Baka and the Tree-Weapon Engagement
गत्वा क्रोधसमाविष्ट: प्रेषयिष्ये यमक्षयम् | कि नु शक्यं मया कर्तु यत् ते न क्रुध्यते नृप:,'ओ दुर्बुद्धि अल्पदर्शी धृतराष्ट्रकुमार दुर्योधन! आज तेरी कामना पूरी हुई। निश्चय ही देवता तुझपर प्रसन्न हैं। तभी तो राजा युधिष्ठिर मुझे तेरा वध करनेकी आज्ञा नहीं दे रहे हैं। दुर्मती! यही कारण है कि तू अबतक जी रहा है। रे पापाचारी! मैं आज ही जाकर कुपित हो मन्त्रियों, कर्ण, छोटे भाई और शकुनिसहित तुझे यमलोक भेज सकता हूँ। किंतु क्या करूँ, पाण्डवश्रेष्ठ धर्मात्मा युधिष्ठिर तुझपर कोप नहीं कर रहे हैं'। यों कहकर महाबाहु भीम मन-ही-मन क्रोधसे जलते और हाथ-से-हाथ मलते हुए दीनभावसे लंबी साँसें खींचने लगे। बुझी हुई लपटोंवाली अग्निकी भाँति दीनहृदय होकर वे पुनः धरतीपर सोये हुए भाइयोंकी ओर देखने लगे। उनके वे सभी भाई साधारण लोगोंकी भाँति भूमिधर ही निश्चिन्ततापूर्वक सो रहे थे
gatvā krodhasamāviṣṭaḥ preṣayiṣye yamākṣayam | ki nu śakyaṃ mayā kartuṃ yat te na krudhyate nṛpaḥ ||
కోపావేశంతో అతడు ఇలా అనుకున్నాడు—“నేను వెళ్లి అతడిని యముని అక్షయ లోకానికి పంపగలను; కానీ నేను ఏమి చేయగలను, రాజు నీపై కోపపడడమే లేదు కదా?” ఈ సందర్భంలో భీముని ఉగ్రకోపం యుధిష్ఠిరుని ధర్మసంయమంతో అదుపులో పడుతుంది—ప్రతీకారం చేతిలో ఉన్నా ధర్మరాజు కోపప్రేరిత హత్యకు అనుమతి ఇవ్వడు; అందువల్ల నైతిక రాజధర్మం, ఆత్మనిగ్రహం హింసావేగాన్ని ఆపుతాయి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when one has the power to punish, dharma requires restraint: anger must not become the basis of action, and a righteous king’s refusal to act from wrath can prevent violence and uphold ethical order.
The speaker reports a moment of intense fury—someone feels capable of sending an enemy to death (‘Yama’s realm’)—but is checked because the king (Yudhiṣṭhira) does not become angry and does not sanction such an act.