Shloka 8
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
वृद्ध: परमधर्मात्मा वलीपलितधारण: । कि कारणमिहायातो निर्लज्जो भरतर्षभ:,इत्येवं प्रब्र॒ुवन्तस्ते हसन्ति सम नृपाधमा: । वहाँ जो नीच स्वभावके नरेश एकत्र थे, वे आपसमें ये बातें कहते हुए उनकी हँसी उड़ाने लगे--“भरतवंशियोंमें श्रेष्ठ भीष्म तो बड़े धर्मात्मा सुने जाते थे। ये बूढ़े हो गये हैं, शरीरमें झुर्रियाँ पड़ गयी हैं, सिरके बाल सफेद हो चुके हैं; फिर क्या कारण है कि यहाँ आये हैं? ये तो बड़े निर्लज्ज जान पड़ते हैं। अपनी प्रतिज्ञा झूठी करके ये लोगोंमें क्या कहेंगे-- कैसे मुँह दिखायेंगे? भूमण्डलमें व्यर्थ ही यह बात फैल गयी है कि भीष्मजी ब्रह्मचारी हैं!
vṛddhaḥ paramadharmātmā valīpalitadhāraṇaḥ | ki kāraṇam ihāyāto nirlajjo bharatarṣabhaḥ || ity evaṃ prabrūvantaste hasanti sama nṛpādhamāḥ |
వైశంపాయనుడు పలికెను—అక్కడ కూడిన ఆ నీచ రాజులు పరస్పరం నవ్వుకుంటూ ఇలా అన్నారు—“భరతవంశంలో శ్రేష్ఠుడైన భీష్ముడు పరమధర్మాత్ముడని ప్రసిద్ధి. ఇప్పుడు అతడు వృద్ధుడు—దేహంలో ముడతలు, కేశాలు తెల్లబడ్డాయి. మరి ఏ కారణంతో ఇక్కడికి వచ్చాడు? ఇతడు నిర్లజ్జుడే అనిపిస్తున్నాడు. ప్రతిజ్ఞను అబద్ధం చేసి లోకమధ్య ఏమని చెప్పగలడు—ఎలా ముఖం చూపగలడు? భీష్ముడు జీవితాంతం బ్రహ్మచారి అన్న కీర్తి భూమండలమంతా వ్యర్థంగానే వ్యాపించింది.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how public reputation and vows (especially brahmacarya) become targets for ridicule, and how the ethically inferior may mock genuine dharma; it implicitly contrasts true righteousness with the cruelty of derision and the social pressure surrounding vows.
A group of ignoble kings, seeing the aged Bhīṣma, deride him—questioning why he has come, accusing him of shamelessness, and insinuating that he has broken his celebrated vow of celibacy.