
Adhyaya 87 — Saṃsāra-viṣa-kathana: Ājñā-śakti, Māyā-bandha, and Mokṣa by Prasāda
సూతుడు చెబుతాడు: పూర్వోపదేశం విన్న ఋషులు భయభక్తులతో పినాకి శివునికి నమస్కరిస్తారు. హిమవతితో మహాదేవుడు ఎలా ‘క్రీడ’ చేస్తాడని అడిగితే, శివుడు సూక్ష్మ సిద్ధాంతం బోధిస్తాడు—దేహధారి జీవుడు మాయా, కర్మల వశంలో బంధం–మోక్షాలను అనుభవిస్తాడు; కానీ ఆత్మ తత్త్వతః బద్ధం కాదు. విద్యా—శ్రుతి-స్మృతి జ్ఞానతత్త్వం, స్థిరశక్తి అన్నీ తనలోనే ప్రతిష్ఠితమని చెప్పి, ‘ఆజ్ఞా’ అనే నిత్య పంచవక్త్రా దివ్యశక్తి అనేక విధాలుగా సర్వత్ర వ్యాపించి మోక్షగమనాన్ని ప్రారంభింపజేస్తుందని వివరిస్తాడు. తరువాత భవానీ మాయను తొలగించి దర్శకులను విముక్తులను చేస్తుంది; ఉమా–శంకరులు పరమార్థంలో అభిన్నులని గ్రంథం నిర్ధారిస్తుంది. ప్రభువు ప్రసాదంతో మోక్షం తక్షణమే, వయస్సు లేదా జన్మభేదం లేకుండా; బంధనమూ విమోచనమూ కలిగించేది శివుడే జగదీశ్వరుడు. చివరికి సిద్ధులు రుద్రుని విశ్వరూపంగా స్తుతించి అంబికా కృపతో సాయుజ్యాన్ని పొందుతారు.
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे संसारविषकथनं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच निशम्य ते महाप्राज्ञाः कुमाराद्याः पिनाकिनम् प्रोचुः प्रणम्य वै भीताः प्रसन्नं परमेश्वरम्
ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణం పూర్వభాగంలో ‘సంసారవిషకథనం’ అనే ఎనభై ఏడవ అధ్యాయం (ప్రారంభం). సూతుడు పలికెను—అది విని మహాప్రాజ్ఞులైన సనకాది కుమారులు భయభక్తులతో నమస్కరించి ప్రసన్న పరమేశ్వరుడు పినాకినిని ఉద్దేశించి పలికారు।
Verse 2
एवं चेदनया देव्या हैमवत्या महेश्वर क्रीडसे विविधैर्भोगैः कथं वक्तुमिहार्हसि
హే మహేశ్వరా! నీవు ఈ హైమవతీ దేవితో నానావిధ భోగాలలో క్రీడిస్తుంటే, ఇక్కడ విరక్తుడివలె మాటలు ఎలా పలుకగలవు?
Verse 3
सूत उवाच एवमुक्तः प्रहस्येशः पिनाकी नीललोहितः प्राह ताम् अंबिकां प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितान् द्विजान्
సూతుడు అన్నాడు—ఇలా పలికినప్పుడు పినాకి, నీలలోహితుడైన ప్రభువు చిరునవ్వు చిందించాడు. అంబికను చూచి, భక్తితో నిలిచిన ద్విజ ఋషులకు నమస్కరించి పలికాడు.
Verse 4
बन्धमोक्षौ न चैवेह मम स्वेच्छा शरीरिणः अकर्तज्ञः पशुर्जीवो विभुर्भोक्ता ह्यणुः पुमान्
బంధమూ మోక్షమూ ఇక్కడ నా దేహధారి స్వేచ్ఛ మాత్రమే కావు. జీవుడే పశువు—కర్తను నిజంగా ఎరుగని వాడు; తన్ను విభువుగా, భోక్తగా భావించినా, పురుషుడు వాస్తవానికి అణువు, పరిమితాత్మ.
Verse 5
मायी च मायया बद्धः कर्मभिर् युज्यते तु सः ज्ञानं ध्यानं च बन्धश् च मोक्षो नास्त्यात्मनो द्विजाः
హే ద్విజులారా! మాయాశక్తితో కూడిన ఈ జీవుడు మాయచే బద్ధుడై కర్మలతో యుక్తుడవుతాడు. అతనికి జ్ఞానం, ధ్యానం కూడా బంధమైపోవచ్చు; పతిరూప శివుని శరణు పొందకపోతే మోక్షం కలగదు.
Verse 6
यदैवं मयि विद्वान् यस् तस्यापि न च सर्वतः एषा विद्या ह्यहं वेद्यः प्रज्ञैषा च श्रुतिः स्मृतिः
ఈ విధంగా నన్ను తెలిసిన పండితుడుకూడా నన్ను అన్ని విధాలా గ్రహించలేడు. ఇదే సత్య విద్య—నేనే వేద్యుడు, పతిని; ఇదే ప్రజ్ఞ, ఇదే శ్రుతి మరియు స్మృతి.
Verse 7
धृतिरेषा मया निष्ठा ज्ञानशक्तिः क्रिया तथा इच्छाख्या च तथा ह्याज्ञा द्वे विद्ये न च संशयः
ఈ ధృతి నా స్వంత దృఢ నిష్ఠ. జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి అలాగే ‘ఇచ్ఛా’ అనే శక్తి, ‘ఆజ్ఞా’ శక్తి కూడా ఉన్నాయి. సందేహం లేకుండా విద్య రెండు రూపాలు—జ్ఞానమార్గం, కర్మమార్గం.
Verse 8
न ह्येषा प्रकृतिर्जैवी विकृतिश् च विचारतः विकारो नैव मायैषा सदसद्व्यक्तिवर्जिता
ఇది జీవజన్య ప్రకృతి కాదు; విచారిస్తే ఇది వికృతి కూడా కాదు. ఇది వికారరూప మాయ కూడా కాదు. సత్-అసత్ ద్వంద్వానికి అతీతంగా, వ్యక్త విశేషాల్లేని—పతి తత్త్వమైన శివుని సూచిస్తుంది.
Verse 9
पुरा ममाज्ञा मद्वक्त्रात् समुत्पन्ना सनातनी पञ्चवक्त्रा महाभागा जगतामभयप्रदा
పూర్వం నా సనాతన ఆజ్ఞ నా ముఖమునుండి ఉద్భవించింది—మహాభాగ్యమైనది, పంచవక్త్రమైనది—సర్వ లోకాలకు అభయాన్ని ప్రసాదించేది.
Verse 10
तामाज्ञां सम्प्रविश्याहं चिन्तयन् जगतां हितम् सप्तविंशत्प्रकारेण सर्वं व्याप्यानया शिवः
ఆ ఆజ్ఞలో ప్రవేశించి, లోకాల హితాన్ని చింతిస్తూ నేను—శివుడు—ఇరవైఏడు విధాలుగా సమస్తాన్ని వ్యాపించాను; ఈ శక్తిచేత శివుడు సర్వవ్యాపి అవుతాడు.
Verse 11
तदाप्रभृति वै मोक्षप्रवृत्तिर्द्विजसत्तमाः सूत उवाच एवमुक्त्वा तदापश्यद् भवानीं परमेश्वरः
అప్పటినుంచి, ఓ శ్రేష్ఠ ద్విజులారా, మోక్షప్రవృత్తి నిజంగా ప్రారంభమైంది. సూతుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి పరమేశ్వరుడు అప్పుడు భవానిని దర్శించాడు—ఆ పరాశక్తి ద్వారా పతి శివుడు పశువును పాశం నుండి విముక్తి చేస్తాడు.
Verse 12
भवानी च तमालोक्य मायामहरदव्यया ते मायामलनिर्मुक्ता मुनयः प्रेक्ष्य पार्वतीम्
భవానీ ఆయనను దర్శించి తన అవ్యయ మాయను ఉపసంహరించింది. అప్పుడు మాయామలము నుండి విముక్తులైన మునులు పార్వతీదేవిని స్పష్టంగా దర్శించారు.
Verse 13
प्रीता बभूवुर्मुक्ताश् च तस्मादेषा परा गतिः उमाशङ्करयोर्भेदो नास्त्येव परमार्थतः
వారు ప్రసన్నులై ముక్తులయ్యారు; అందువల్ల ఇదే పరాగతి. పరమార్థంలో ఉమా(శక్తి) శంకర(శివ)ుల మధ్య ఏ భేదమూ లేదు.
Verse 14
द्विधासौ रूपमास्थाय स्थित एव न संशयः यदा विद्वानसंगः स्याद् आज्ञया परमेष्ठिनः
ఆయన ద్వివిధ రూపాన్ని ధరించి స్థితుడై ఉంటాడు—సందేహం లేదు. పరమేష్ఠి ఆజ్ఞ ప్రకారం జ్ఞాని అసంగుడైనప్పుడు.
Verse 15
तदा मुक्तिः क्षणादेव नान्यथा कर्मकोटिभिः क्रमो ऽविवक्षितो भूतविवृद्धः परमेष्ठिनः
అప్పుడు క్షణమాత్రంలోనే ముక్తి కలుగుతుంది—కోటికర్మలతో కూడా వేరేలా కాదు. భూతాలను వృద్ధి చేసి పోషించే పరమేష్ఠికి క్రమక్రమంగా జరిగే పద్ధతి ఉద్దేశించబడలేదు.
Verse 16
प्रसादेन क्षणान्मुक्तिः प्रतिज्ञैषा न संशयः गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणो ऽपि वा
ప్రసాదంతో క్షణంలోనే ముక్తి—ఇది ప్రభువు ప్రతిజ్ఞ; సందేహం లేదు. గర్భస్థుడైనా, జన్మించుచున్నవాడైనా, బాలుడైనా, యువకుడైనా సరే.
Verse 17
वृद्धो वा मुच्यते जन्तुः प्रसादात्परमेष्ठिनः अण्डजश् चोद्भिज्जो वापि स्वेदजो वापि मुच्यते
పరమేష్ఠి ప్రభువు ప్రసాదముచేత వృద్ధుడైన జీవుడుకూడా విముక్తి పొందును. అండజ, ఉద్భిజ్జ, స్వేదజ—ఏ జన్మభేదమైనా—అందరూ బంధనమునుండి విడుదలగుదురు.
Verse 18
प्रसादाद्देवदेवस्य नात्र कार्या विचारणा एष एव जगन्नाथो बन्धमोक्षकरः शिवः
దేవదేవుని ప్రసాదముచేత ఇక్కడ మరే విచారణ అవసరం లేదు. ఆయనే జగన్నాథుడు శివుడు—బంధమును కలిగించువాడూ, మోక్షమును ప్రసాదించువాడూ.
Verse 19
भूर्भूवःस्वर्महश् चैव जनः साक्षात्तपः स्वयम् सत्यलोकस् तथाण्डानां कोटिकोटिशतानि च
భూః, భువః, స్వః, మహః, జనః, తపః మరియు సత్యలోకము—ఇవి లోకములు; అలాగే బ్రహ్మాండములు కోటి కోటి శతములుగా ఉన్నాయి.
Verse 20
विग्रहं देवदेवस्य तथाण्डावरणाष्टकम् सप्तद्वीपेषु सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च
దేవదేవుని పవిత్ర విగ్రహమును, అలాగే బ్రహ్మాండపు అష్టావరణమును—సప్తద్వీపములన్నిటిలో, పర్వతములలోను వనములలోను ధ్యానించి పూజించవలెను.
Verse 21
समुद्रेषु च सर्वेषु वायुस्कन्धेषु सर्वतः तथान्येषु च लोकेषु वसन्ति च चराचराः
సర్వ సముద్రములలో, వాయువు విస్తార ప్రాంతములలో సర్వత్ర, అలాగే ఇతర లోకములలోను—చరాచర జీవులు ఎక్కడెక్కడో నివసించుచున్నారు.
Verse 22
सर्वे भवांशजा नूनं गतिस्त्वेषां स एव वै सर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषाय महात्मने
నిశ్చయంగా ఈ సమస్త జీవులు భవుడు (శివుడు) నుండే జన్మించారు; వీరి నిజమైన శరణం, పరమగతి ఆయన ఒక్కడే. ఆయన సర్వరూప రుద్రుడు—ఆ మహాత్మ పరమపురుషునికి నమస్కారం।
Verse 23
विश्वं भूतं तथा जातं बहुधा रुद्र एव सः रुद्राज्ञैषा स्थिता देवी ह्य् अनया मुक्तिरंबिका
ఈ సమస్త విశ్వం—ఇప్పటికే భూతమైనదీ, అనేక రూపాలలో జన్మించేదీ—నిజంగా రుద్రుడే. రుద్రాజ్ఞచే ఈ దేవి స్థితమై ఉంది; ఓ అంబికా, ఆమె ద్వారానే ముక్తి లభిస్తుంది।
Verse 24
इत्येवं खेचराः सिद्धा जजल्पुः प्रीतमानसाः यदावलोक्य तान् सर्वान् प्रसादादनयांबिका
ఇలా సిద్ధ ఖేచరులు ఆనందభరిత మనస్సుతో పలికారు. వారందరిని చూచి అంబికా తన కృపాప్రసాదంతో వారికి అనుగ్రహం ప్రసాదించింది।
Verse 25
तदा तिष्ठन्ति सायुज्यं प्राप्तास्ते खेचराः प्रभोः
అప్పుడు ఆ ఖేచరులు ప్రభువుతో సాయుజ్యం—పూర్ణ ఏకత్వం—పొంది ఆ స్థితిలోనే నిలిచారు, ఓ ప్రభూ।
Ājñā is portrayed as Śiva’s eternal divine potency/command arising from His five-faced reality, pervading the cosmos and enabling the turn toward liberation; it functions as the operative power by which knowledge matures and bondage is dissolved.
It explicitly downplays karmic accumulation as a sufficient cause: liberation is said not to depend on ‘crores of karmas’ but to occur instantly through the Lord’s prasāda when the aspirant becomes asaṅga under divine Ājñā.
The text states that, in paramārtha (ultimate truth), there is no real difference between Umā and Śaṅkara; dual appearance is a mode assumed for cosmic function, while liberation reveals their essential non-separation.