
दक्षयज्ञध्वंसः—वीरभद्रप्रेषणं, देवविष्ण्वोः पराजयः, पुनरनुग्रहः
ఋషులు సూతుని అడుగుతారు—దధీచి వాక్యానంతరం మహేశ్వరుడు విష్ణువును జయించినప్పటికీ యజ్ఞంలో ఎలా ప్రవర్తించాడు? సూతుడు దక్షయజ్ఞప్రసంగాన్ని వివరిస్తాడు. రుద్రుడు దేవతల్ని, మునిగణాల్ని దహించాడు; ఆపై బ్రహ్మ బీరభద్రుని పంపాడు. బీరభద్రుడు రోమజగణాలతో కలిసి కనఖలంలోని యజ్ఞవాటంలో ప్రవేశించి యూపాదులను ధ్వంసం చేసి, దేవతల అవయవభంగం చేస్తాడు—భగుని నేత్రోత్పాటనం, పూషణుని దంతభంగం మొదలైనవి; ఇంద్ర-అగ్ని-యమాదులను పరాజయం చేస్తాడు. విష్ణుతో ఘోర సంగ్రామం జరుగుతుంది; విష్ణు యోగబలంతో ఉద్భవించిన అనేక దివ్యదేహాలు శమిస్తాయి, చక్రం స్థంభిస్తుంది. యజ్ఞం మృగరూపంలో పారిపోతుంది; దక్షుని శిరఛ్ఛేదం జరిగి అగ్నిలో దహనం అవుతుంది. తరువాత బ్రహ్మ క్రోధశమనానికి ప్రార్థిస్తాడు; శివుడు వృషధ్వజుడై సగణంగా ప్రकटించి హతదేవతలకు పూర్వవత్ దేహాలు ఇస్తాడు, దక్షుని శిరస్సు ప్రతిష్ఠించి వరాలు ఇస్తాడు; దక్షుడు స్తుతించి గణపత్యాన్ని పొందుతాడు. ఈ అధ్యాయం యజ్ఞధర్మశుద్ధి, దేవతల పునఃస్థాపన, శివానుగ్రహప్రధాన శైవమార్గాన్ని సూచిస్తుంది।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः
శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘దేవీసంభవ’ అనే తొంభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం. ఋషులు పలికిరి—“విష్ణుతో కలిసి భగవాన్ పరమేశ్వరుడు సమస్తులను జయించిన తరువాత, దధీచి వచనానుసారం మహేశ్వరుడు ఏమి చేసెను?”
Verse 2
सूत उवाच दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि
సూతుడు పలికెను—దక్షుని మహావిశాల యజ్ఞంలో భగవాన్ రుద్రుడు విష్ణు ముందుండగా ఉన్న దేవతలను, సమస్త మునిగణాలను కూడా దహించాడు।
Verse 3
भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः
అనంతరం పరమేష్ఠి (బ్రహ్మ) ‘భద్ర’ అనే గణాన్ని పంపెను. ఓ సువ్రతులారా, దేవి వియోగం నిజంగా దుఃసహమైనది; అందువల్లనే ఈ తక్షణ కార్యం ఏర్పడింది।
Verse 4
सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्
అప్పుడు వీరభద్రుడు తన దేహరోమాల నుండి పుట్టిన శుభ గణసమూహాలను సృష్టించాడు. ఆ ప్రతాపవంతుడైన భద్రుడు గణేశ్వరులతో కూడి రథాన్ని అధిరోహించాడు।
Verse 5
गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः
ఆయన ప్రయాణించుటకు సంకల్పించెను; ఆయన రథసారథిగా పూజ్యుడైన అజుడు (అజన్ముడు) భగవానుడు నిలిచెను. మరియు నానావిధ ఆయుధాలు ధరించిన గణాధిపతులందరూ ఆయనను అనుసరించిరి.
Verse 6
विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने
అనంతరం దేవతలు సర్వతోభద్రమైన, మంగళప్రదమైన విమానాలలో ఆయనను అనుసరించిరి. వారు హిమాలయపు రమ్య శిఖరానికి చేరిరి—సువర్ణ శృంగంతో ప్రకాశించి అతి శోభాయమానమైనదానికి.
Verse 7
यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः
ఆ పవిత్ర గంగాద్వార సమీపంలోనే ఆయన యజ్ఞవాటమును కూడా కలదు. మరియు అదే ప్రాంతంలో, ఓ ద్విజులారా, ‘కనఖల’ అనే శుభస్థలం ప్రసిద్ధమై ఉంది.
Verse 8
दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः
పరమేష్ఠి (బ్రహ్మ) దహించుటకు పంపిన ఆ దివ్య భగవానుడు బయలుదేరెను. అప్పుడు ఒక ఉత్పాతం సంభవించెను—అది సమస్త లోకాలకు భయ సూచకమైన అపశకునం.
Verse 9
पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः
పర్వతాలు చీలిపోవసాగెను, వసుంధర బలంగా కంపించెను; గాలులు కూడా గిరగిరా తిరిగెను, మకరాలయమైన సముద్రం ఉప్పొంగి కలవరపడెను.
Verse 10
अग्नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश् च न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः
అక్కడ అగ్నులు జ్వలించవు, సూర్యుడూ ప్రకాశించడు; గ్రహాలు వెలుగు ఇవ్వవు, దేవులూ దానవులూ తేజస్సుతో కనిపించరు।
Verse 11
ततः क्षणात् प्रविश्यैव यज्ञवाटं महात्मनः रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिवचापरः
అనంతరం క్షణమాత్రంలోనే రోమజులతో కూడిన భద్రుడు ఆ మహాత్ముని యజ్ఞవాటంలో ప్రవేశించాడు—కాలాగ్నిలా జ్వలిస్తూ, అప్రతిహతుడై భయంకరంగా।
Verse 12
उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम् संपर्कादेव दक्षाद्य मुनीन्देवान् पिनाकिना
అప్పుడు భగవాన్ భద్రుడు అపార తేజస్సుగల దక్షునితో పలికాడు; పినాకి శివుని సన్నిధి మాత్రంతోనే దక్షుడు మొదలైన మునులు, దేవులు పవిత్రులై ఉన్నతస్థితికి చేరారు।
Verse 13
दग्धुं संप्रेषितश् चाहं भवन्तं समुनीश्वरैः इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः
“నిన్ను దహించుటకు నన్ను కూడా మునీశ్వరులు పంపారు”—అని చెప్పి గణపుంగవుడు ఆ యజ్ఞశాలనంతటిని దహించాడు।
Verse 14
गणेश्वराश् च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः प्रस्तोत्रा सह होत्रा च दग्धं चैव गणेश्वरैः
గణేశ్వరులు కోపంతో యూపాలను పీకివేసి విసిరివేశారు; అలాగే ప్రస్తోతా మరియు హోతా—ఇద్దరూ—ఆ గణేశ్వరుల చేత దహింపబడ్డారు।
Verse 15
गृहीत्वा गणपाः सर्वान् गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम्
గణపతులందరూ వారిని పట్టుకుని గంగా ప్రవాహంలో విసిరివేశారు. మహా తేజస్వి అయిన వీరభద్రుడు ఇంద్రుని ఎత్తిన చేతిని స్తంభింపజేశాడు.
Verse 16
व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया
ఆ ధీరోదాత్తుడు ఇతర దేవతలను కూడా స్తంభింపజేశాడు మరియు లీలగా తన గోటి కొనతో భగుని కళ్లను పెకిలించివేశాడు.
Verse 17
निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवं न्यपातयत् तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया
పిడికిలి పోటుతో పూషుని దంతాలను రాలగొట్టి పడేశాడు; అలాగే లీలగా కాలి బొటనవేలితో చంద్రుని అణచివేశాడు.
Verse 18
घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान् चिछेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान्प्रभोः
ప్రతాపవంతుడైన భగవాన్ వీరభద్రుడు అతనిని (చంద్రుని) లిప్తలో నలిపివేశాడు మరియు ఆ ప్రభువు ఇంద్రుని శిరస్సును ఖండించాడు.
Verse 19
वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया जघान मूर्ध्नि पादेन वीरभद्रो महाबलः
అగ్నిదేవుని రెండు చేతులను నరికి, లీలగా నాలుకను పెకిలించి, మహాబలుడైన వీరభద్రుడు అతని తలపై కాలితో తన్నాడు.
Verse 20
यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्
స్వయంప్రభువు, పరమ పతి అయిన భగవాన్ యముని దండాన్ని ఛేదించాడు; మహాబలుడైన దేవేశుడు ఈశానుని మహాత్రిశూలంతో సంహరించాడు।
Verse 21
त्रयस्त्रिंशत्सुरानेवं विनिहत्याप्रयत्नतः त्रयश् च त्रिशतं तेषां त्रिसाहस्रं च लीलया
ఇలా శ్రమలేకుండా ముప్పైమూడు దేవతలను సంహరించి, లీలగా వారిలో మూడు వందల మూడు మందిని, ఇంకా మూడు వేల మందినీ కూల్చివేశాడు।
Verse 22
त्रयं चैव सुरेन्द्राणां जघान च मुनीश्वरान् अन्यांश् च देवान् देवो ऽसौ सर्वान्युद्धाय संस्थितान्
ఆ దేవుడు దేవేంద్రులలో ముగ్గురిని, మునీశ్వరులను కూడా సంహరించాడు; యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచిన ఇతర దేవతలందరినీ కూడా దాడి చేశాడు।
Verse 23
जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकैः अथ विष्णुर्महातेजाश् चक्रम् उद्यम्य मूर्छितः
అప్పుడు భగవాన్ రుద్రుడు ఖడ్గం, ముష్టి మొదలైన ఆయుధాలతో ప్రహరించాడు; అప్పుడు మహాతేజస్సు గల విష్ణువు చక్రాన్ని ఎత్తినా మూర్ఛించాడు—పరమ పతి ఎదుట పశు-శక్తి కూడా నిలువలేదని ఇది సూచిస్తుంది।
Verse 24
युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्
అప్పుడు భగవాన్ మాధవుడు ఆ రుద్రునితో యుద్ధం చేశాడు; ఆ ఇద్దరి మధ్య అత్యంత ఘోరమైన, రోమాంచకమైన సమరం ఏర్పడింది—ఇది పరమ పతి మహిమను వెల్లడిస్తుంది।
Verse 25
विष्णोर्योगबलात्तस्य दिव्यदेहाः सुदारुणाः
విష్ణువు యొక్క యోగబల ప్రభావంతో అతని దివ్యదేహాలు అత్యంత ప్రచండమై—తేజస్సు, పరాక్రమంతో భయంకరమయ్యాయి।
Verse 26
शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश् च जज्ञिरे तान्सर्वानपि देवो ऽसौ नारायणसमप्रभान्
శంఖ-చక్ర-గదలను చేతబట్టి అసంఖ్యాతులు జన్మించారు; ఆ దేవుడు వారందరినీ నారాయణసమాన ప్రభతో చూచెను. శైవ దృష్టిలో ఇలాంటి దేవరూపాలు, శక్తులు మాయాక్షేత్రంలోనే ఉద్భవిస్తాయి; పతి శివుడే స్వతంత్ర పరమేశ్వరుడు।
Verse 27
निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे
గదతో విష్ణువును కూలదోసి అతని శిరస్సుపై కొట్టెను; ఆపై రణభూమిలో లీలగా ఆ దేవుని వక్షస్థలంపైనా దెబ్బకొట్టెను. దీనితో పురాణం సూచించేది—దేవతలకూడా పతి శివుని సంకల్పాధీనులు; పశువులు అనుగ్రహం కలుగువరకు పాశబద్ధులే।
Verse 28
पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः पुनरुत्थाय तं हन्तुं चक्रमुद्यम्य स प्रभुः
అప్పుడు పురుషోత్తముడు స్పృహతప్పి భూమిపై పడిపోయెను. మళ్లీ లేచి, అతన్ని సంహరించుటకు ఆ ప్రభువు చక్రాన్ని ఎత్తెను।
Verse 29
क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् अतिष्ठत् पुरुषर्षभः तस्य चक्रं च यद्रौद्रं कालादित्यसमप्रभम्
క్రోధంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో ఆ శ్రీమంతుడు, పురుషర్షభుడు స్థిరంగా నిలిచెను. అతని చక్రం రౌద్రమై కాలసూర్యసమాన ప్రభతో ప్రకాశించింది—పతి అధీనంగా పాశాన్ని దమనించే శక్తిలా।
Verse 30
व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा करस्थं न चचाल सः अतिष्ठत् स्तम्भितस्तेन शृङ्गवानिव निश्चलः
అదీనాత్ముడై అతడు తనను తాను దృఢపరచుకున్నాడు; చేతిలో పట్టుబడినప్పటికీ కదలలేదు. ఆ శక్తిచేత స్థంభింపబడి, శృంగములు గల వృషభంలా స్థిరంగా నిశ్చలంగా నిలిచాడు।
Verse 31
त्रिभिश् च धर्षितं शार्ङ्गं त्रिधाभूतं प्रभोस्तदा शार्ङ्गकोटिप्रसङ्गाद् वै चिछेद च शिरः प्रभोः
అప్పుడు ముగ్గురి దాడిచేత ప్రభువు శార్ఙ్గ ధనుస్సు మూడు భాగాలైంది. ధనుస్సు మొన తాకుడుతోనే ప్రభువు శిరస్సు ఛేదించబడింది—పతి (శివ) అధీనంలో పాశబద్ధుడైన ‘ప్రభువు’ బలమూ శూన్యమవుతుందని ఇది సూచిస్తుంది।
Verse 32
छिन्नं च निपपातासु शिरस्तस्य रसातले वायुना प्रेरितं चैव प्राणजेन पिनाकिना
అతని ఛిన్న శిరస్సు వేగంగా రసాతలంలో పడిపోయింది; పినాకి (శివ) యొక్క ప్రాణజ వాయురూప శ్వాసచేత అది ముందుకు ప్రేరేపించబడింది।
Verse 33
प्रविवेश तदा चैव तदीयाहवनीयकम् तत् प्रतिध्वस्तकलशं भग्नयूपं सतोरणम्
అప్పుడు అతడు తనదైన ఆహవనీయ అగ్నివేదికలో ప్రవేశించి, అది అపవిత్రమై ధ్వంసమైనదిగా చూశాడు—కలశాలు చిద్రమై, యూపం విరిగి, తోరణాలతో కూడిన ద్వారశోభ కూలిపోయింది।
Verse 34
प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञो ऽपि दुद्रुवे तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति
అగ్నిజ్వాలలతో ప్రకాశిస్తున్న ఆ మహాశాలాన్ని చూసి యజ్ఞుడుకూడా భయంతో పారిపోయాడు. అప్పుడు అతడు మృగరూపం ధరించి ఆకాశం వైపు పరుగెత్తాడు।
Verse 35
वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत् ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च जगद्गुरुम्
అప్పుడు వీరభద్రుడు సిద్ధమై వారిని శిరస్సులేని వారిగా చేసెను; తదుపరి ప్రజాపతి ధర్ముని, జగద్గురువు కశ్యపుని కూడా నియంత్రించెను. ఈ విధంగా ప్రభువు గణబలం యజ్ఞజన్య అహంకారాన్ని ఛేదించి, పాశబద్ధ పశువు బంధాన్ని తెంచి, పతి (శివ) యొక్క సర్వకర్మాధిపత్యాన్ని స్థాపించెను।
Verse 36
अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपुत्रं मुनीश्वरम् मुनिम् अङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः
ఆ మహాబలుడు పతి (శివుడు) అరిష్టనేమి, బహుపుత్ర, మునీశ్వర, అంగిరస, కృష్ణాశ్వ అనే నామాలతో కూడా ప్రసిద్ధుడు—‘కృష్ణాశ్వ’ అనగా ఇంద్రియజయం, మోక్షమార్గం వైపు దూసుకెళ్లే చిత్తవేగం।
Verse 37
जघान मूर्ध्नि पादेन दक्षं चैव यशस्विनम् चिछेद च शिरस्तस्य ददाहाग्नौ द्विजोत्तमाः
తదుపరి అతడు యశస్వి దక్షుని శిరస్సుపై పాదంతో కొట్టెను; ఓ ద్విజోత్తములారా, అతని శిరస్సును ఛేదించి యజ్ఞాగ్నిలో వేసెను. ఈ విధంగా పతి (శివ) యొక్క అజేయ ఆజ్ఞచేత యజ్ఞం నశించెను।
Verse 38
सरस्वत्याश् च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्
అప్పుడు ప్రతాపవంతుడైన వీరభద్రుడు తన గోరు అగ్రంతో సరస్వతీ నాసాగ్రాన్ని కోసెను; అలాగే దేవమాత నాసాగ్రాన్నీ కోసెను. ఈ విధంగా యజ్ఞమండపంలో దేవతల అహంకారాన్ని అణచివేసెను।
Verse 39
तस्थौ श्रिया वृतो मध्ये प्रेतस्थाने यथा भवः एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्पद्मसंभवः
అతడు మధ్యలో శ్రీతో ఆవరించబడి నిలిచెను—ప్రేతస్థానంలో (శ్మశానంలో) భవుడు (శివుడు) నిలిచినట్లుగా. అదే సమయంలో భగవాన్ పద్మసంభవుడు (బ్రహ్మ) కూడా అక్కడికి వచ్చెను।
Verse 40
भद्रमाह महातेजाः प्रार्थयन्प्रणतः प्रभुः अलं क्रोधेन वै भद्र नष्टाश्चैव दिवौकसः
మహాతేజస్సుగల ప్రభువు భద్రునితో పలికెను. నమస్కరించి ప్రార్థిస్తూ అన్నాడు— “హే భద్రా, ఈ క్రోధం చాలును; దివౌకసులైన దేవులు ఇప్పటికే నశించారు.”
Verse 41
प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत सो ऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः
“ప్రసన్నుడవు; రోమజులతో సహా అన్నిటినీ క్షమించు, హే సువ్రతా।” పరమేష్ఠి బ్రహ్మ ప్రభావంతో భద్రుడూ శుభుడైయెను.
Verse 42
शमं जगाम शनकैः शान्तस्तस्थौ तदाज्ञया देवो ऽपि तत्र भगवान् अन्तरिक्षे वृषध्वजः
అతడు క్రమంగా శమాన్ని పొందెను; ఆ ఆజ్ఞచే శాంతుడై నిలిచెను. అక్కడే అంతరిక్షంలో వృషధ్వజుడైన భగవాన్ శివుడూ నిలిచియుండెను.
Verse 43
सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः
ఆయన గణులతో కూడినవాడు; సర్వదుడు—సర్వ వరప్రదుడు; శర్వుడు—సంహారకుడు; సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడు. అటువంటి భగవాన్ భవుడు (శివుడు)ను దేవుడు బ్రహ్మ కూడా ప్రార్థించెను.
Verse 44
हतानां च तदा तेषां प्रददौ पूर्ववत्तनुम् इन्द्रस्य च शिरस्तस्य विष्णोश्चैव महात्मनः
అప్పుడు హతులైన వారందరికీ పూర్వవత్ దేహాలను ప్రసాదించాడు. ఇంద్రుని శిరస్సును కూడా పునః స్థాపించాడు; మహాత్ముడైన విష్ణువు యొక్క క్షేమమును/ఆరోగ్యమును కూడా పునరుద్ధరించాడు.
Verse 45
दक्षस्य च मुनीन्द्रस्य तथान्येषां महेश्वरः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च
మహేశ్వరుడు దక్షుని, ఆ మునీంద్రుని, అలాగే ఇతరుల నాసాగ్రాన్ని స్పర్శించి/చిహ్నించాడు; అలాగే వాగీశీ మరియు దేవమాత నాసాగ్రాన్నీ. ఈ సంకేతంతో ప్రభువు పతి ధర్మానుసారం పశువుల (జీవుల) బంధన-మోక్షాధికారమును తన ఐశ్వర్యంగా స్థాపించాడు.
Verse 46
नष्टानां जीवितं चैव वराणि विविधानि च दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान्प्रभुः
భగవాన్ ప్రభువు, సార్వభౌమ పతి, నశించినవారికి మళ్లీ జీవితం ఇచ్చి అనేక విధాల వరాలు ప్రసాదించాడు; అలాగే ముఖం ధ్వంసమైన దక్షునికి ఒక శిరస్సును స్థాపించి పునర్జీవనం కలిగించాడు.
Verse 47
कल्पयामास वै वक्त्रं लीलया च महान् भवः दक्षो ऽपि लब्धसंज्ञश् च समुत्थाय कृताञ्जलिः
మహానుభావుడు భవుడు (శివుడు) లీలామాత్రంగా అతనికి ముఖాన్ని సృష్టించాడు. దక్షుడు కూడా స్పృహ పొందీ లేచి, అంజలి ఘటించి భక్తితో నిలిచాడు.
Verse 48
तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम् स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान्वरान्
అతడు దేవదేవేశుడు, వృషభధ్వజుడు శంకరుని స్తుతించాడు. ఆ స్తుతితో సంతుష్టుడైన మహాతేజస్సు గల ప్రభువు అనేక విధాల వరాలు ప్రసాదించాడు—పతి శివుని అనుగ్రహంతో పశు (జీవుడు) యొక్క పాశ (బంధనం) సడలిపోతుంది.
Verse 49
गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे देवाश् च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम्
అక్లిష్టకర్ముడైన దక్షునికి ఆయన గణపత్యం (గణాల అధిపత్యం) ప్రసాదించాడు. ఆపై సమస్త దేవతలు దేవేశుడు పరమేశ్వరుని స్తుతించారు—అతడే పరమ పతి, పశువుల (జీవుల) పాశాన్ని విప్పేవాడు.
Verse 50
नारायणश् च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्
భగవాన్ నారాయణుడు కృతాంజలిగా నిలిచి సంతుష్టచిత్తంతో స్తుతి చేశాడు. బ్రహ్మా మరియు సమస్త మునులు కూడా తమ తమ విధంగా ఆ అజన్మ స్వయంభూ ప్రకటనను మహిమించారు.
Verse 51
तुष्टुवुर् देवदेवेशं नीलकण्ठं वृषध्वजम् तान् देवान् अनुगृह्यैव भवो ऽप्यन्तरधीयत
దేవతలు దేవదేవేశుడైన నీలకంఠుడు, వృషధ్వజుడైన ప్రభువును స్తుతించారు. ఆ దేవులకు అనుగ్రహం చేసి భవుడు (శివుడు) అనంతరం అంతర్ధానమయ్యాడు.
Ritual (yajna) without reverence becomes hollow and ego-driven; Shiva’s destruction represents dharma-correction, while his later restoration shows that divine grace (anugraha) is the final purpose—leading beings back to order, devotion, and the moksha-oriented path.
The narrative depicts Vishnu’s martial and yogic power (multiple divine forms, Sudarshana) being checked and subdued, emphasizing Shiva’s transcendence over even the highest deities, followed by reconciliation through restoration—signaling hierarchy resolved by Shiva’s grace rather than permanent enmity.
Kanakhal near Gangadwara (Haridwar region) is named as the yajna site; this anchors the Purana’s narrative to a pilgrimage landscape, useful for searches combining ‘Daksha yajna’, ‘Kanakhal’, ‘Haridwar’, and ‘Linga Purana’.