Adhyaya 5

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वंविभागे चतुर्थो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच स्वयंभुवो विवृत्तस्य कालसंख्या द्विजोत्तमाः / न शक्यते समाख्यातुं बहुवर्षैरपि स्वयम्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలోని నాల్గవ అధ్యాయం. శ్రీకూర్ముడు పలికెను—ఓ ద్విజోత్తములారా, స్వయంభువ (మనువు) చక్ర విస్తరణకు సంబంధించిన కాలసంఖ్యను అనేక సంవత్సరాలు చెప్పినా, నేనుకూడా పూర్తిగా వివరించలేను।

Verse 2

कालसंख्या समासेन परार्धद्वयकल्पिता / स एव स्यात् परः कालः तदन्ते प्रतिसृज्यते

సంక్షేపంగా కాలసంఖ్య రెండు పరార్ధాలుగా కల్పించబడింది. అదే పరమ కాలమని చెప్పబడుతుంది; దాని అంతంలో మళ్లీ సృష్టి పునఃసృజించబడుతుంది।

Verse 3

निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम् / तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते

దాని స్వమాన ప్రకారం ఆయుష్షు వంద సంవత్సరాలని స్మరించబడింది. అది ‘పర’ అని ప్రసిద్ధం; దాని అర్ధం ‘తదర్ధ’, దాని కూడా అర్ధం ‘పరార్ధ’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 4

काष्ठा पञ्चदश ख्याता निमेषा द्विजसत्तमाः / काष्ठास्त्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिकी गतिः

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! పదిహేను నిమేషాలు ఒక కాష్ఠగా ప్రసిద్ధం. ముప్పై కాష్ఠలు ఒక కళ; ముప్పై కళలు కలసి ‘ముహూర్త’మనే కాలగతి (ప్రమాణం) అవుతుంది.

Verse 5

तावत्संख्यैरहोरात्रं मुहूर्तैर्मानुषं स्मृतम् / अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः

అంత సంఖ్యలోని ముహూర్తాలతో మానవుల అహోరాత్రం (పగలు-రాత్రి) అని స్మరించబడింది. అలాగే అంతే అహోరాత్రాలతో రెండు పక్షాలుగల మాసం ఏర్పడుతుంది.

Verse 6

तैः षड्भिरयनं वर्षं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे / अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम्

ఆ ఆరు ఋతువులతో అయనం ఏర్పడి సంవత్సరం అవుతుంది; రెండు అయనాలు—దక్షిణ, ఉత్తర. దక్షిణాయనం దేవతలకు రాత్రి, ఉత్తరాయనం వారికి పగలు.

Verse 7

दिव्यैर्वर्षसहस्त्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम् / चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत

దివ్య సంవత్సరాల సహస్రాలతో కొలవబడే కృత, త్రేతా మొదలైన పేర్లుగల యుగచక్రం ‘చతుర్యుగం’ అని చెప్పబడుతుంది. దాని విభాగం పన్నెండు భాగాలుగా ఉందని గ్రహించండి.

Verse 8

चत्वार्याहुः सहस्त्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् / तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु

కృత (సత్య) యుగం నాలుగు వేల సంవత్సరాలదని వారు చెబుతారు. దాని ఆరంభ సంధ్య అంతే వందల పరిమాణంలో ఉంటుంది; అలాగే కృత యుగాంత సంధ్యాంశమూ అంతే వందల పరిమాణంగా స్మరించబడుతుంది.

Verse 9

त्रिशती द्विशती सन्ध्या तथा चैकशती क्रमात् / अंशकं षट्शतं तस्मात् कृसन्ध्यांशकं विना

క్రమంగా సంధ్యోపాసన మూడు వందలు, రెండు వందలు, తరువాత ఒక వంద జపాలతో విధించబడింది. కృ-సంధ్యా అంసాన్ని మినహాయిస్తే మొత్తం ఆరు వందల అంసాలు అవుతాయి.

Verse 10

त्रिद्व्येकसाहस्त्रमतो विना सन्ध्यांशकेन तु / त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम्

సంధ్యా-సంధ్యాంశాలను మినహాయించి కాలగణన శాస్త్రంలో త్రేతా, ద్వాపర, తిష్య (కలి) యుగాల కాలం క్రమంగా మూడు, రెండు, ఒక వేల (సంవత్సరాలు) అని చెప్పబడింది.

Verse 11

एतद् द्वादशसाहस्त्रं साधिकं परिकल्पितम् / तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते

ఇది (ఈ చక్రం) కొంత అదనంతో కూడిన పన్నెండు వేల (సంవత్సరాలు)గా నిర్ణయించబడింది; దానిని డెబ్బై ఒకటి రెట్లు చేసినదే ‘మన్వంతరం’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 12

ब्रह्मणो दिवसे विप्रा मनवः स्युश्चतुर्दश / स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः

హే విప్రులారా! బ్రహ్మదేవుని ఒక దినంలో పద్నాలుగు మనువులు ఉంటారు. వారు అందరూ స్వాయంభువుని నుండి ప్రారంభమై, తరువాత సావర్ణి మొదలైన క్రమంలో లెక్కించబడతారు.

Verse 13

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता / पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

ఆ నరేశ్వరులచే ఈ సమస్త భూమి—ఏడు ద్వీపాలు, పర్వతాలతో సహా—పూర్తి వెయ్యి యుగాల పాటు పరిపాలించబడి రక్షించబడవలసింది.

Verse 14

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै / व्याख्यातानि न संदेहः कल्पं कल्पेन चैव हि

ఒకే మన్వంతరాన్ని వివరించినచో మధ్యనున్న సమస్త అంతరకాలములూ వివరించబడినట్లే—సందేహము లేదు. అలాగే ఒక కల్పాన్ని చెప్పినచో కల్పములన్నీ కూడా గ్రహింపబడును।

Verse 15

ब्राह्ममेकमहः कल्पस्तावती रात्रिरिष्यते / चतुर्युगसहस्त्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः

బ్రహ్మదేవుని ఒక దినమును ‘కల్పము’ అంటారు; అంతే దీర్ఘమైన కాలము ఆయన రాత్రి అని భావించబడుతుంది. పండితులు ఒక కల్పము చతుర్యుగ సహస్రమని ప్రకటిస్తారు।

Verse 16

त्रीणि कल्पशतानि स्युः तथा षष्टिर्द्विजोत्तमाः / ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्छतं विदुः

హే ద్విజోత్తములారా! మూడు వందల కల్పములు మరియు మరియొక అరవై కల్పములు—ఇవి బ్రహ్మదేవుని ‘పరాఖ్య’ అనే ఒక సంవత్సరమని చెప్పబడింది; అది శతగణనలో ప్రమాణమని విదితము।

Verse 17

तस्यान्ते सर्वतत्त्वानां स्वहेतौ प्रकृतौ लयः / तेनायं प्रोच्यते सद्भिः प्राकृतः प्रतिसंचरः

ఆ చక్రము అంతమున సమస్త తత్త్వములు తమ కారణరూపమైన ప్రకృతిలో లయమగును. అందుచేత సద్భక్తులు దీనిని ‘ప్రాకృత ప్రతిసంచరము’—అంటే ఆద్య ప్రకృతిలోకి తిరిగి లీనమగుట—అని పిలుస్తారు।

Verse 18

ब्रह्मनारायणेशानां त्रयाणां प्रकृतौ लयः / प्रोच्यते कालयोगेन पुनरेव च संभवः

బ్రహ్మ, నారాయణ, ఈశాన (శివ)—ఈ ముగ్గురి ప్రకృతిలో లయము కాలయోగముచే బోధింపబడింది; మరియు కాలసంయోగముచే వారు మళ్లీ సంభవిస్తారు।

Verse 19

एवं ब्रह्मा च भूतानि वासुदेवो ऽपि शङ्करः / कालेनैव तु सृज्यन्ते स एव ग्रसते पुनः

ఇలా బ్రహ్మ, సమస్త భూతాలు, వాసుదేవుడు మరియు శంకరుడుకూడా కేవలం కాలముచేతనే సృష్టింపబడుతారు; అదే కాలము మళ్లీ వారిని గ్రసిస్తుంది.

Verse 20

अनादिरेष भगवान् कालो ऽनन्तो ऽजरो ऽमरः / सर्वगत्वात् स्वतन्त्रत्वात् सर्वात्मासौ महेश्वरः

ఈ భగవాన్ కాలము అనాది, అనంత, అజర, అమరము. సర్వత్ర వ్యాపించి, సంపూర్ణ స్వతంత్రుడైనందున ఆ మహేశ్వరుడే సమస్తుల అంతరాత్మ.

Verse 21

ब्रह्माणो बहवो रुद्रा ह्यन्ये नारायणादयः / एको हि भगवानीशः कालः कविरिति श्रुति

అనేక బ్రహ్మలు, అనేక రుద్రులు, అలాగే నారాయణాదులు వంటి ఇతర దేవాధిపతులు ఉన్నారు; కానీ భగవాన్ ఈశుడు ఒక్కడే—ఆయనే కాలము, సర్వజ్ఞ ద్రష్ట—అని శ్రుతి చెబుతుంది.

Verse 22

एकमत्र व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणो द्विजाः / सांप्रतं वर्तते तद्वत् तस्य कल्पो ऽयमष्टमः

హే ద్విజులారా, బ్రహ్ముని ఆయుష్షులో ఒక పరార్ధము గడిచిపోయింది; అలాగే మిగిలిన పరార్ధము ఇప్పుడు ప్రవహిస్తోంది—ఆ శ్రేణిలో ఈ కల్పము ఎనిమిదవది.

Verse 23

यो ऽतीतः सप्तमः कल्पः पाद्म इत्युच्यते बुधैः / वाराहो वर्तते कल्पः तस्य वक्ष्यामि विस्तरम्

గడిచిపోయిన ఏడవ కల్పము పండితులు ‘పాద్మ’ అని అంటారు. ఇప్పుడు ‘వారాహ’ కల్పము జరుగుతోంది; దాని విశద వివరణను నేను చెప్పుదును.