Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 26

Prayāga-māhātmya — The Greatness of Prayāga and the Discipline of Pilgrimage

Devanagari script

स्वकर्मणावृतो लोको नैव गच्छति तत्पदम् / स्वल्पं स्वल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप / प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम्

Transliteration

svakarmaṇāvṛto loko naiva gacchati tatpadam / svalpaṃ svalpataraṃ pāpaṃ yadā tasya narādhipa / prayāgaṃ smaramāṇasya sarvamāyāti saṃkṣayam

Translation

స్వకర్మచే ఆవరించబడిన జీవుడు ఆ పరమపదాన్ని పొందడు. అయితే, ఓ నరాధిపా! ఎవరిలో అతి స్వల్పమైన పాపమూ మిగిలి ఉన్నా, ప్రయాగాన్ని స్మరించువానికి అవన్నీ సంపూర్ణంగా క్షయమవుతాయి।

Word by Word

• स्वकर्मणा: by one’s own karma
• स्वकर्मणा: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: स्व + कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य कर्म)

• आवृतः: covered/enshrouded
• आवृतः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + वृ (धातु) → आवृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; लोको इति विशेषणम्

• लोकः: the world/people
• लोकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• एव: indeed/at all
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात (emphatic/only)

• गच्छति: goes/attains
• गच्छति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पदम् इति विशेषणम्

• पदम्: state/abode
• पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्वल्पम्: small
• स्वल्पम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पापम् इति विशेषणम्

• स्वल्पतरम्: smaller
• स्वल्पतरम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्यय (comparative) ; पापम् इति विशेषणम्

• पापम्: sin
• पापम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• यदा: when
• यदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal conjunction)

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• नराधिप: O king
• नराधिप: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (नराणाम् अधिपः)

• प्रयागम्: Prayāga
• प्रयागम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्मरमाणस्य: of (one) remembering
• स्मरमाणस्य: Kartṛ-sambandha (कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मरमाण (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle/शतृ-आत्मनेपद-रूप), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘(तस्य) स्मरमाणस्य’ = while remembering/for one who remembers

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आयाति: goes/comes
• आयाति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• संक्षयम्: to destruction/cessation
• संक्षयम्: Gati (गति/लक्ष्य)
• Type: Noun
• Root: सं + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/गति-लक्ष्य), एकवचन; ‘संक्षयम् आयाति’ = goes to destruction

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) instructing King Indradyumna on tīrtha-mahātmya and karmic purification

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Prayaga

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It implies the supreme goal (“tatpadam”) is obscured by karma; liberation is not merely geographical but a state attained when karmic coverings (including subtle pāpa) are exhausted—here aided by sacred remembrance of Prayāga.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse highlights smaraṇa (sacred recollection) as a purificatory discipline that supports yoga: by reducing pāpa and karmic obstruction, remembrance of a tīrtha becomes an auxiliary practice (aṅga) to steadier dhyāna and higher realization emphasized in Kurma Purana’s yoga-oriented teaching.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Though Vishnu (as Lord Kūrma) speaks, the teaching aligns with the Purana’s synthetic approach: tīrtha-purification and liberation are presented as universal dharmic means rather than sectarian—supporting the shared Shaiva-Vaishnava framework that underlies Kurma Purana’s spiritual program.