Previous Verse
Next Verse

Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 18

Ikṣvāku-vaṃśa (Genealogy) culminating in Rāma; Setu-liṅga Māhātmya; Continuation through Kuśa and Lava

भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलः / सर्वे शक्रसमा युद्धे विष्णुशक्तिसमन्विताः / जज्ञे रावणनाशार्थं विष्णुरंशेन विश्वकृत्

bharato lakṣmaṇaścaiva śatrughnaśca mahābalaḥ / sarve śakrasamā yuddhe viṣṇuśaktisamanvitāḥ / jajñe rāvaṇanāśārthaṃ viṣṇuraṃśena viśvakṛt

భరతుడు, లక్ష్మణుడు, మహాబలుడు శత్రుఘ్నుడు—వీరందరూ యుద్ధంలో ఇంద్రసములు, విష్ణుశక్తితో సమన్వితులు. రావణనాశార్థం విశ్వకర్త స్వయంగా విష్ణువంశంగా అవతరించెను.

bharataḥBharata
bharataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
lakṣmaṇaḥLakṣmaṇa
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/निश्चयार्थक (emphatic particle)
śatrughnaḥŚatrughna
śatrughnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśatrughna (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
mahābalaḥmighty
mahābalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (‘great strength’ → ‘mighty’); प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
sarveall (of them)
sarve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग
śakra-samāḥequal to Indra
śakra-samāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśakra (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (उपमान-तत्पुरुष: ‘equal to Śakra/Indra’); प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग
yuddhein battle
yuddhe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyuddha (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative/7th), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग
viṣṇu-śakti-samanvitāḥendowed with Viṣṇu’s power
viṣṇu-śakti-samanvitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक) + śakti (प्रातिपदिक) + samanvita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (instrumental/association sense: ‘endowed with Viṣṇu’s power’); samanvita = क्त-प्रत्ययान्त; प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग
jajñewas born
jajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jan (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, आत्मनेपद
rāvaṇa-nāśa-arthamfor the destruction of Rāvaṇa
rāvaṇa-nāśa-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक) + nāśa (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (चतुर्थी/षष्ठीभाव: ‘for the purpose of Rāvaṇa’s destruction’); द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (artha-śabdaḥ पुंलिङ्ग; here adverbial accusative of purpose)
viṣṇuḥViṣṇu
viṣṇuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
aṃśenaby a portion (of himself)
aṃśena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootaṃśa (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन, पुंलिङ्ग
viśvakṛtcreator of the universe
viśvakṛt:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviśva (प्रातिपदिक) + √kṛ (धातु) → kṛt (कृदन्त)
Formतत्पुरुषसमास (‘maker of the universe’); कृत्-प्रत्ययान्त (agent noun), प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग

Narrator (Purāṇic narration, traditionally Sūta/compilers within the Kurma Purana frame)

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: adbhuta

B
Bharata
L
Lakshmana
S
Shatrughna
S
Shakra (Indra)
V
Vishnu
R
Ravana
V
Vishvakrit (Creator)

FAQs

It frames the Supreme as capable of purposeful manifestation: the cosmic Lord (viśva-kṛt) appears as a viṣṇu-aṃśa (partial divine descent), indicating a transcendent reality that can assume forms to restore dharma without losing its supremacy.

No explicit yogic technique is taught in this verse; instead it supplies the theological basis for sādhanā—devotion and contemplation of the Lord’s avatāra as a dharma-restoring power, a theme that later supports Kurma Purana’s broader yoga-śāstra and Pāśupata-oriented discipline.

Directly it centers on Viṣṇu’s śakti and avatāra-purpose; indirectly, within the Kurma Purana’s Shaiva–Vaishnava synthesis, such divine power (śakti) and world-guidance is understood as compatible with Īśvara theology that the text often presents in a non-sectarian, harmonizing way.