Adhyaya 6

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावो नाम पञ्चमो ऽध्यायः अथोपवेश्य चैवैनमासने परमाद्भुते / हयाननमुपागत्यागस्त्यो वाक्यं समब्रवीत्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగమున హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలో లలితోపాఖ్యానమున ‘అగస్త్యయాత్రా జనార్దనావిర్భావము’ అను ఐదవ అధ్యాయము. అనంతరం అతనిని పరమాద్భుత ఆసనమున కూర్చుండబెట్టి, హయాననుడైన (హయగ్రీవ) సమీపమునకు వెళ్లి అగస్త్యుడు వాక్యము పలికెను.

Verse 2

भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वसिद्धान्तवित्तम् / लोकाभ्युदयहेतुर्हि दर्शनं हि भवादृशाम्

హే భగవన్! మీరు సర్వధర్మజ్ఞులు, సర్వసిద్ధాంతవేత్తలు. మీ వంటి మహాత్ముల దర్శనమే లోకాభ్యుదయానికి కారణము.

Verse 3

आविर्भावं महादेव्यास्तस्या रूपान्तराणि च / विहारश्चैव मुख्या ये तान्नो विस्तरतो वद

మహాదేవి అవతరణను, ఆమె వివిధ రూపాంతరాలను, అలాగే ప్రధానమైన దివ్య విహారాలను మాకు విస్తారంగా చెప్పండి.

Verse 4

हयग्रीव उवाच अनादिरखिलाधारा सदसत्कर्मरूपिणी / ध्यानैकदृश्या ध्यानाङ्गी विद्याङ्गी हृदयास्पदा

హయగ్రీవుడు పలికెను—ఆమె అనాది, సమస్తాధారము; సత్-అసత్ కర్మరూపిణి. ధ్యానమునే దర్శనీయ, ధ్యానాంగి, విద్యాంగి, హృదయాస్పదము.

Verse 5

आत्मैक्याद्व्यक्तिमायाति चिरानुष्ठानगौरवात्

ఆత్మైక్యమువలన, దీర్ఘకాల అనుష్ఠాన మహిమచేత, ఆమె వ్యక్తరూపముగా ప్రత్యక్షమగును.

Verse 6

आदौ प्रादुरभूच्छक्तिर्ब्रह्मणो ध्यानयोगतः / प्रकृतिर्नाम सा ख्याता देवानामिष्टसिद्धिदा

ఆదిలో బ్రహ్ముని ధ్యానయోగమునుండి శక్తి ప్రాదుర్భవించింది; ఆమె ‘ప్రకృతి’ అని ప్రసిద్ధి పొందింది, దేవులకు ఇష్టసిద్ధిని ప్రసాదించేది.

Verse 7

द्वितीयमुदभूद्रूपं प्रवृत्ते ऽमृतमन्थने / शर्वसंमोहजनकमवाङ्मनसगोजरम्

అమృతమథనం ప్రారంభమైనప్పుడు రెండవ రూపము ప్రాదుర్భవించింది—అది శర్వుని (శివుని) కూడ మోహింపజేసేది, వాక్కు-మనస్సులకు అగోచరము.

Verse 8

यद्दर्शनादभूदीशः सर्वज्ञो ऽपि विमोहितः / विसृज्य पार्वतीं शीघ्रन्तया रुद्धो ऽतनोद्रतम्

ఆ దర్శనముచేత సర్వజ్ఞుడైన ఈశ్వరుడుకూడా మోహితుడయ్యెను. పార్వతిని విడిచి, ఆమెచేత శీఘ్రముగా నిరోధింపబడి రతిలో ప్రవృత్తుడయ్యెను.

Verse 9

तस्यां वै जनयामास शास्तारमसुरार्दनम्

ఆమెయందే ఆయన అసురులను అర్దనము చేయు శాస్తాను జనింపజేసెను.

Verse 10

अगस्त्य उवाच कथं वै सर्वभूतेशो वशी मन्मथ शासनः / अहो विमोहितो देव्या जनयामास चात्मजम्

అగస్త్యుడు పలికెను—సర్వభూతేశ్వరుడు, మన్మథశాసకుడు, వశుడైనవాడు; దేవీ మోహముచేత ఎలా కుమారుని జనింపజేసెను?

Verse 11

हयग्रीव उवाच पुरामरपुराधीशो विजयश्रीसमृद्धिमान् / त्रैलोक्यं पालयामास सदेवासुरमानुषम्

హయగ్రీవుడు పలికెను—పూర్వము అమరపురాధీశుడు విజయశ్రీతో సమృద్ధుడై, దేవాసురమానవులతో కూడిన త్రిలోకమును పాలించెను.

Verse 12

कैलासशिखराकारं गजेन्द्रमधिरुह्य सः / चचाराखिललोकेषु पूज्यमानो ऽखिलैरपि / तं प्रमत्तं विदित्वाथ भवानीपतिख्ययः

కైలాసశిఖరసమానమైన గజేంద్రుని అధిరోహించి అతడు సమస్త లోకములలో సంచరించెను; అందరిచేత పూజింపబడెను. అతడు మత్తుడని తెలిసికొని భవానీపతి-ఖ్యాతుడు (శివుడు) …

Verse 13

दुर्वाससमथाहूय प्रजिघाय तदन्तिकम् / खण्डाजिनधरो दण्डीधूरिधूसरविग्रहः / उन्मत्तरूपधारी च ययौ विद्याधराध्वना

అతడు దుర్వాస మునిని పిలిపించి తన సమీపానికి రప్పించాడు. చినిగిన అజినం ధరించి, దండం పట్టి, ధూళితో ధూసరమైన దేహంతో, ఉన్మత్తరూపం ధరించి విద్యాధరమార్గమున బయలుదేరెను.

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे काले काचिद्विद्याधराङ्गना / यदृच्छयागता तस्य पुरश्चारुतराकृतिः

అదే సమయంలో అపూర్వ సౌందర్యరూపముగల ఒక విద్యాధర యువతి యాదృచ్ఛికంగా అతని ముందుకు వచ్చింది.

Verse 15

चिरकालेन तपसा तोषयित्वा परांबिकाम् / तत्समर्पितमाल्यं च लब्ध्वा संतुष्टमानसा

దీర్ఘకాల తపస్సుతో పరాంబికా దేవిని ప్రసన్నం చేసి, ఆమె సమర్పించిన పుష్పమాల పొందినందున ఆమె మనస్సు తృప్తి పొందెను.

Verse 16

तां दृष्ट्वा मृगुशावाक्षीमुवाच मुनिपुङ्गवः / कुत्र वा गम्यते भीरु कुतो लब्धमिदं त्वया

మృగశావకమువంటి కన్నులుగల ఆమెను చూసి మునిపుంగవుడు పలికెను— “ఓ భీరు, నీవు ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఇది నీకు ఎక్కడ లభించింది?”

Verse 17

प्रणम्य सा महात्मानमुवाच विनयान्विता / चिरेण तपसा ब्रह्मन्देव्या दत्तं प्रसन्नया

ఆమె మహాత్మునికి నమస్కరించి వినయంతో పలికెను— “ఓ బ్రహ్మన్, దీర్ఘ తపస్సు ఫలంగా ప్రసన్నమైన దేవి ఇది నాకు దయచేసింది.”

Verse 18

तछ्रुत्वा वचनं तस्याः सो ऽपृच्छन्माल्यमुत्तमम् / पृष्टमात्रेण सा तुष्टा ददौ तस्मै महात्मने

ఆమె మాటలు విని అతడు ఉత్తమమైన పుష్పమాలను అడిగాడు. అడిగినంత మాత్రాన ఆమె తృప్తి చెంది ఆ మహాత్మునికి దానిని ఇచ్చింది.

Verse 19

कराभ्यां तत्समादाय कृतार्थो ऽस्मीति सत्वरम् / दधौ स्वशिरसा भक्त्या तामुवाचातिर्षितः

రెండు చేతులతో దానిని తీసుకొని అతడు వెంటనే—“నేను కృతార్థుడను” అని అన్నాడు. భక్తితో తన శిరస్సుపై ధరించి, పరమ హర్షంతో ఆమెతో పలికాడు.

Verse 20

ब्रह्मादीनामलभ्यं यत्तल्लब्धं भाग्यतो मया / भक्तिरस्तु पदांभोजे देव्यास्तव समुज्ज्वला

బ్రహ్మాది దేవతలకు కూడా దుర్లభమైనది, అది నాకు భాగ్యవశాత్తు లభించింది. ఓ దేవీ, నీ పాదపద్మాలపై నా భక్తి ప్రకాశవంతంగా నిలిచియుండుగాక.

Verse 21

भविष्यच्छोभनाकारे गच्छ सौम्ये यथासुखम् / सा तं प्रणम्य शिरसा ययौ तुष्टा यथागतम्

“ఓ సౌమ్యా, భవిష్యత్తులో శుభాకారుడై, యథాసుఖంగా వెళ్ళు.” ఆమె శిరసు వంచి అతనికి నమస్కరించి, తృప్తితో వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లింది.

Verse 22

प्रेषयित्वा स तां भूयो ययौ विद्याधराध्वना / विद्याधरवधूहस्तात्प्रतिजग्राह वल्लकीम्

ఆమెను పంపివేసి అతడు మళ్లీ విద్యాధరుల మార్గంలో వెళ్లాడు. ఒక విద్యాధర వధువు చేతి నుండి వల్లకీ (వీణ)ను స్వీకరించాడు.

Verse 23

दिव्यस्रगनुलेपांश्च दिव्यान्याभरणानि च / क्वचिद्गृह्णन्क्वचिद्गा यन्क्वचिद्धसन्

అతడు దివ్య పుష్పమాలలు, సుగంధ లేపనాలు, దివ్య ఆభరణాలు కొన్నిసార్లు ధరించి, కొన్నిసార్లు పాడుతూ, కొన్నిసార్లు నవ్వుతూ సంచరించెను।

Verse 24

स्वेच्छाविहारी स मुनिर्ययौ यत्र पुरन्दरः / स्वकरस्थां ततो मालां शक्राय प्रददौ मुनिः

స్వేచ్ఛగా విహరించే ఆ ముని పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ఉన్న చోటికి వెళ్లి, తన చేతిలోని మాలాను శక్రునికి సమర్పించాడు।

Verse 25

तां गृहीत्वा गजस्कन्धे स्थापयामास देवराट् / गजस्तु तां गृहीत्वाथ प्रेषयामास भूतले

దేవరాజు (ఇంద్రుడు) దానిని తీసుకొని గజస్కంధంపై ఉంచెను; గజము దానిని పట్టుకొని తరువాత భూమిపై పడవేసెను।

Verse 26

तां दृष्ट्वा प्रेषितां मालां तदा क्रोधेन तापसः / उवाच न धृता माला शिरसा तु मयार्पिता

భూమికి పంపబడిన ఆ మాలాను చూచి తపస్వి క్రోధంతో పలికెను— ‘ఈ మాలా ధరించుటకై; నేను దీనిని శిరస్సుపై అర్పించితిని।’

Verse 27

त्रैलोक्यैश्वर्यमत्तेन भवता ह्यवमानिता / महादेव्या धृता या तु ब्रह्माद्यैः पूज्यतेहि सा

త్రిలోక ఐశ్వర్య మదంతో నీవు దానిని అవమానించితివి— ఆ మాలాను మహాదేవి ధరించును, బ్రహ్మాది దేవతలచే కూడా అది పూజింపబడును।

Verse 28

त्वया यच्छासितो लोकः सदेवासुरमानुषः / अशोभनो ह्यतेजस्को मम शापाद्भविष्यति

నీ చేత పాలింపబడే ఈ లోకం—దేవులు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడినది—నా శాపం వల్ల నిశ్చయంగా అశోభనమై తేజస్సు లేనిదిగా అవుతుంది.

Verse 29

इति शप्त्वा विनीतेन तेन संपूजितो ऽपि सः / तूष्णीमेव ययौ ब्रह्मन्भाविकार्यमनुस्मरन्

ఇలా శపించి, ఆ వినయవంతుడిచే పూజింపబడినప్పటికీ, హే బ్రహ్మన్, రాబోయే కార్యాన్ని స్మరించుకుంటూ ఆయన మౌనంగా వెళ్లిపోయాడు.

Verse 30

विजयश्रीस्ततस्तस्य दैत्यं तु बलिमन्वगात् / नित्यश्रीर्नित्यपुरुषं वासुदेवमथान्वगात्

అప్పుడు విజయశ్రీ ఆ దైత్యుడు బలిని అనుసరించింది; నిత్యశ్రీ అయితే నిత్యపురుషుడైన వాసుదేవుణ్ని అనుసరించింది.

Verse 31

इन्द्रो ऽपि स्वपुरं गत्वा सर्वदेवसमन्वितः / विषण्णचेता निःश्रीकश्चिन्तयामास देवराट्

ఇంద్రుడు కూడా సమస్త దేవులతో కలిసి తన నగరానికి వెళ్లి, మనసు విషణ్ణమై, శ్రీలేనివాడై, దేవరాజు ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.

Verse 32

अथामरपुरे दृष्ट्वा निमित्तान्यशुभानि च / बृहस्पतिं समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह

అప్పుడు అమరపురిలో అశుభ సూచనలను చూసి, బృహస్పతిని పిలిపించి (ఇంద్రుడు) ఈ మాట చెప్పాడు.

Verse 33

भगवन्सर्वधर्मज्ञ त्रिकालज्ञानकोविद / दृश्यते ऽदृष्टपूर्वाणि निमित्तान्यशुभानि च

భగవన్, మీరు సర్వధర్మజ్ఞులు, త్రికాలజ్ఞానంలో నిపుణులు; ఇంతకు ముందు ఎప్పుడూ చూడని అశుభ నిమిత్తాలు కూడా కనిపిస్తున్నాయి।

Verse 34

किंफलानि च तानि स्युरुपायो वाथ कीदृशः / इति तद्वचनं श्रुत्वा देवेन्द्रस्य बृहस्पतिः / प्रत्युवाच ततो वाक्यं धर्मार्थसहितं शुभम्

అవి ఏ ఫలితాలు ఇస్తాయి? వాటికి ఉపాయం ఏ విధంగా? అని విన్న దేవేంద్రుని బృహస్పతి ధర్మార్థసహితమైన శుభ వాక్యంతో ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 35

कृतस्य कर्मणो राजन्कल्पकोटिशतैरपि / प्रायश्चित्तोपभोगाभ्यां विना नाशो न जायते

ఓ రాజా, చేసిన కర్మ యొక్క నాశం కోటి శత కల్పాలైనా జరగదు; ప్రాయశ్చిత్తం మరియు భోగం లేకుండా దాని క్షయం కలగదు।

Verse 36

इन्द्र उवाच कर्म वा कीदृशं ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं च कीदृशम् / तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि तन्मे विस्तरतो वद

ఇంద్రుడు అన్నాడు—ఓ బ్రహ్మన్, కర్మ ఏ విధమైనది? ప్రాయశ్చిత్తం ఏ విధమైనది? ఇవన్నీ వినాలని ఉంది; నాకు విస్తారంగా చెప్పండి।

Verse 37

बृहस्पतिरुवाच हननस्तेयहिंसाश्च पानमन्याङ्गनारतिः / कर्म पञ्चविधं प्राहुर्दुष्कृतं धरणीपतेः

బృహస్పతి అన్నాడు—హత్య, దొంగతనం, హింస, మద్యపానం, పరస్త్రీలో ఆసక్తి—ఇవి ధరణీపతికి చెందిన ఐదు విధాల దుష్కర్మాలని చెప్పారు।

Verse 38

ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रगोतुरङ्गखरोष्ट्रकाः / चतुष्पदो ऽण्डजाब्जाश्च तिर्यचो ऽनस्थिकास्तथा

బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్య-శూద్రులు, గోవులు-అశ్వాలు-గాడిదలు-ఒంటెలు; చతుష్పదులు, అండజులు, జలజులు, తిర్యకులు, అస్తిహీనులు కూడా।

Verse 39

अयुतं च सहस्रं च शतं दश तथा दश / दशपञ्चत्रिरेकार्धमानुपूर्व्यादिदं भवेत्

అయుతం, సహస్రం, శతం, దశం మరియు మరల దశం; తరువాత దశ, పంచ, త్రి, ఏక, అర్ధ—ఈ క్రమానుసారంగా ఇది జరుగును।

Verse 40

ब्रह्मक्षत्रविशां स्त्रीणामुक्तार्थे पापमादिशेत् / पितृमातृगुरुस्वामि पुत्राणां चैव निष्कृतिः

బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్యుల స్త్రీల విషయములో శాస్త్రం చెప్పిన అర్థానుసారంగా పాపనిర్ణయం చేస్తుంది; అలాగే తండ్రి-తల్లి-గురు-స్వామి-పుత్రులకై ప్రాయశ్చిత్తమును కూడా తెలిపుతుంది।

Verse 41

गुर्वाज्ञया कृतं पापं तदाज्ञालङ्घनेर्ऽथकम् / दशब्राह्मणभृत्यर्थमेकं हन्याद्द्विजं नृपः

గురువాజ్ఞతో చేసిన పాపం, ఆ ఆజ్ఞను లంఘించిన దోషంతో పోల్చితే (తక్కువ)గా భావించబడుతుంది; పది బ్రాహ్మణ-భృత్యుల హితార్థం రాజు ఒక ద్విజుని దండించు (వధించు)వచ్చు।

Verse 42

शतब्राह्मणभृत्यर्थं ब्राह्मणो ब्राह्मणं तु वा / पञ्चब्रह्मविदामर्थे त्रैश्यमेकं तु दण्डयेत्

నూరు బ్రాహ్మణ-భృత్యుల హితార్థం బ్రాహ్మణుడు బ్రాహ్మణునికైనా (దండ) విధించవచ్చు; ఐదు బ్రహ్మవిదుల హితార్థం ఒక వైశ్యుని దండించాలి।

Verse 43

वैश्यं दशविशामर्थे विशां वा दण्डयेत्तथा / तथा शतविशामर्थे द्विजमेकं तु दण्डयेत्

పది విశుల దండనకు సమానమైన అపరాధంలో వైశ్యుని, అలాగే విశుని దండించాలి; అలాగే వంద విశుల సమానమైనప్పుడు ఒక ద్విజుని దండించాలి.

Verse 44

शूद्राणां तु सहस्राणां दण्डयेद्ब्राह्मणं तु वा / तच्छतार्थं तु वा वैश्यं तद्दशार्द्धं तु शूद्रकम्

వెయ్యి శూద్రుల దండనకు సమానమైనప్పుడు బ్రాహ్మణుని దండించాలి; దాని శతభాగం మేరకు వైశ్యుని, దాని దశభాగం యొక్క అర్ధం మేరకు శూద్రుని దండించాలి.

Verse 45

बन्धूनां चैव मित्राणामिष्टार्थे तु त्रिपादकम् / अर्थं कलत्रपुत्रार्थे स्वात्मार्थे न तु किञ्चन

బంధువులూ మిత్రులూ కోరిన మంగళార్థం కోసం (ధనంలో) మూడొంతులు ఇవ్వాలి; భార్యా పుత్రుల హితార్థం కోసం (కొంత) ధనం, కాని స్వార్థం కోసం ఏమాత్రం కాదు.

Verse 46

आत्मानं हन्तुमारब्धं ब्राह्मणं क्षत्रियं विशम् / गां वा तुरगमन्यं वा हत्वा दोषैर्न लिप्यते

తనను చంపడానికి సిద్ధమైన బ్రాహ్మణుడు, క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు గానీ, లేదా ఆవు, గుర్రం తదితర (పశువు)ను చంపడానికి పూనుకున్నవాడిని చంపితే దోషం అంటదు.

Verse 47

आत्मदारात्मजभ्रातृबन्धूनां च द्विजोत्तम / क्रमाद्दशगुणो दोषो रक्षणे च तथा फलम्

హే ద్విజోత్తమా! తన, భార్య, కుమార, సోదర, బంధువుల విషయంలో క్రమంగా (రక్షించకపోతే) దోషం పదిగుణం పెరుగుతుంది; రక్షణలో ఫలమూ అలాగే (పదిగుణం) కలుగుతుంది.

Verse 48

भूपद्विजश्रोत्रियवेदविद्व्रतीवेदान्तविद्वेदविदां विनाशे / एकद्विपञ्चाशदथायुतं च स्यान्निष्कृतिश्चेति वदन्ति संतः

భూపుడు, ద్విజుడు, శ్రోత్రియుడు, వేదవిదుడు, వ్రతీ, వేదాంతవిదుడు మరియు పండితుల వినాశం చేసినపుడు, సంతులు చెప్పినట్లు ఒకటి, రెండు, యాభై ఐదు మరియు ఒక అయుతం (పది వేల) ప్రాయశ్చిత్తమని అంటారు।

Verse 49

तेषां च रक्षणविधौ हि कृते च दाने पूर्वोदितोत्तरगुणं प्रवदन्ति पुण्यम् / तेषां च दर्शनविधौ नमने चकार्ये शूश्रूषणे ऽपि चरतां सदृशांश्च तेषाम्

వారి రక్షణవిధిని నిర్వహించి దానం చేసినప్పుడు, ముందుగా చెప్పినదానికన్నా మరింత గుణవంతమైన పుణ్యమని చెబుతారు; అలాగే వారి దర్శనం, నమస్కారం, సేవ, మరియు వారి వంటి సదాచరణలోనూ అదే పుణ్యం కలుగుతుంది।

Verse 50

सिंहव्याघ्रमृगादीनि लोकहिंसाकराणि तु / नृपो हन्याच्च सततं देवार्थे ब्राह्मणार्थके

సింహం, వ్యాఘ్రం, మృగాది లోకహింస కలిగించేవి; దేవకార్యము మరియు బ్రాహ్మణహితార్థము కోసం రాజు వాటిని ఎల్లప్పుడూ సంహరించాలి।

Verse 51

आपत्स्वात्मार्थके चापि हत्वा मेध्यानि भक्षयेत्

ఆపదకాలంలో, స్వప్రయోజనార్థమై కూడా, మేధ్యమైన (శుద్ధమైన) జంతువులను సంహరించి భక్షించవచ్చు।

Verse 52

नात्मार्थे पाचयेदन्न नात्मार्थे पाचयेत्पशून् / देवार्थे ब्राह्मणार्थे वा पचमानो न लिप्यते

స్వార్థార్థంగా అన్నం వండకూడదు, స్వార్థార్థంగా పశువులను వండకూడదు; దేవకార్యముకోసం లేదా బ్రాహ్మణహితార్థం కోసం వండేవాడు పాపంతో లిప్తుడుకాడు।

Verse 53

पुरा भगवती माया जगदुज्जीवनोन्मुखी / ससर्ज सर्वदेवांश्च तथैवासुरमानुषान्

పూర్వకాలంలో జగత్తును ఉజ్జీవింపజేయుటకు ఉత్సుకమైన భగవతీ మాయ సమస్త దేవులను, అలాగే అసురులను మరియు మనుష్యులను సృష్టించింది।

Verse 54

तेषां संरक्षणार्थाय पशूनपि चतुर्दश / यज्ञाश्च तद्विधानानि कृत्वा चैनानुवाच ह

వారి సంరక్షణార్థం పద్నాలుగు మేధ్య పశువులను, యజ్ఞాలను మరియు వాటి విధానాలను ఏర్పాటు చేసి ఆమె వారితో ఇలా పలికింది।

Verse 55

यजध्वं पशुभिर्देवान्विधिनानेन मानवाः / इष्टानि ये प्रदास्यन्ति पुष्टास्ते यज्ञभाविताः

హే మానవులారా, ఈ విధానముతో పశువుల ద్వారా దేవతలను యజించండి; యజ్ఞముచే పుష్టులై తృప్తిచెందిన వారు మీకు ఇష్టఫలములను ప్రసాదిస్తారు।

Verse 56

एवं प्रवर्तितं चक्रं नानुवर्तयतीह यः / दरिद्रो नारकश्चैव भवेज्जन्मनि जन्मनि

ఇలా ప్రవర్తింపబడిన ఈ చక్రాన్ని ఇక్కడ అనుసరించని వాడు జన్మ జన్మకు దరిద్రుడై నరకగామియగును।

Verse 57

देवतार्थे च पित्रर्थे तथैवाभ्यागते गुरौ / महदागमने चैव हन्यान्मेध्यान्पशून्द्विजः

దేవతలార్థం, పితృలార్థం, అతిథిగా వచ్చిన గురువుకు, అలాగే మహత్తర ఆగమన సందర్భంలో ద్విజుడు మేధ్య పశువులను హనించవలెను।

Verse 58

आपत्सु ब्राह्मणो मांसं मेध्यमश्नन्न दोषभाक् / विहितानि तु कार्याणि प्रतिषिद्धानि वर्जयेत्

ఆపద్కాలంలో బ్రాహ్మణుడు శుద్ధమైన (మేధ్య) మాంసాన్ని భక్షించినా దోషభాగి కాడు. విధిగా చెప్పిన కర్మలను చేయాలి; నిషిద్ధమైనవాటిని వర్జించాలి.

Verse 59

पुराभूद्युवनाश्वस्य देवतानां महाक्रतुः / ममायमिति देवानां कलहः समजायत

పూర్వకాలంలో యువనాశ్వుని దేవతల కోసం మహాక్రతువు (మహాయజ్ఞం) జరిగింది. ‘ఇది నాది’ అని దేవతల మధ్య కలహం ఏర్పడింది.

Verse 60

तदा विभज्य देवानां मानुषांश्च पशूनपि / विभज्यैकैकशः प्रदाद्ब्रह्मा लोकपितामहः

అప్పుడు లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ దేవతలను, మనుష్యులను, పశువులను కూడా విభజించి, ఒక్కొక్కరికి ఒక్కొక్క భాగంగా ఇచ్చాడు.

Verse 61

ततस्तु परमा शक्तिर्भूतसंधसहायिनी / कुपिताभूत्ततो ब्रह्मा तामुवाच नयान्वितः

ఆ తరువాత భూతసంఘానికి సహాయినిగా ఉన్న పరమశక్తి కోపించింది. అప్పుడు నయంతో కూడిన బ్రహ్మ ఆమెతో ఇలా పలికాడు.

Verse 62

प्रादुर्भूता समुद्वीक्ष्य भूतानन्दभयान्वितः / प्राञ्जलिः प्रणतस्तुत्वा प्रसीदेति पुनः पुनः

ఆమె ప్రాదుర్భావాన్ని చూసి, భూతానందం మరియు భయంతో కూడి, అతడు అంజలి పెట్టి నమస్కరించి స్తుతిస్తూ మళ్లీ మళ్లీ—‘ప్రసన్నమవ్వండి’ అని అన్నాడు.

Verse 63

प्रादुर्भूता यतो ऽसि त्वं कृतर्थो ऽस्मि पुरो मम / त्वयैतदखिलं कर्म निर्मितं सुशुभाशुभम्

నీవు నా సమక్షంలో ప్రత్యక్షమైనందున నేను కృతార్థుడనయ్యాను. నీ చేతనే ఈ సమస్త కర్మ—అత్యంత శుభమూ అశుభమూ—నిర్మితమైంది.

Verse 64

श्रुतयः स्मृतयश्चैव त्वयैव प्रतिपादिताः / त्वयैव कल्पिता यागा मन्मुखात्तु महाक्रतौ

శ్రుతులూ స్మృతులూ నీ చేతనే ప్రతిపాదించబడ్డాయి. మహాక్రతువులో యాగాలు కూడా నీవే కల్పించావు; అవి నా ముఖమునుండి వెలువడ్డాయి.

Verse 65

ये विभक्तास्तु पशवो देवानां परमेश्वरि / ते सर्वे तावकाः संतुभूतानामपि तृप्तये

హే పరమేశ్వరి! దేవతల కొరకు విభజించబడిన పశువులు అన్నీ నీకే చెందునుగాక, సమస్త భూతజనులకూ తృప్తి కలుగునట్లు.

Verse 66

इत्युक्त्वान्तर्दधे तेषां पुर एव पितामहः / तदुक्तेनैव विधिना चकार च महाक्रतून्

ఇట్లు చెప్పి పితామహుడు వారి ముందే అంతర్ధానమయ్యాడు. అతడు చెప్పిన అదే విధానముతో మహాక్రతువులను నిర్వహించాడు.

Verse 67

इयाज च परां शक्तिं हत्वा मेध्यान्पशूनपि / तत्तद्विभागो वेदेषु प्रोक्तत्वादिह नोदितः

అతడు పరాశక్తిని యజించాడు; మేధ్య పశువులను కూడా వధించాడు. వాటి వాటి విభాగాలు వేదాలలో చెప్పబడినందున ఇక్కడ వివరించలేదు.

Verse 68

स्त्रियः शुद्रास्तथा मांसमादद्युर्ब्राह्मणं विना / आपत्सु ब्राह्मणो वापि भक्षयेद्गुर्वनुज्ञया

స్త్రీలు మరియు శూద్రులు బ్రాహ్మణుని లేకుండానే మాంసాన్ని తీసుకోవచ్చు; ఆపదలో బ్రాహ్మణుడుకూడా గురువు అనుమతితో భక్షించవచ్చు.

Verse 69

शिवोद्भवमिद पिण्डमत्यथ शिवतां गतम् / उद्बुध्यस्व पशो त्वं हि नाशिवः सञ्छिवो ह्यसि

ఈ పిండము శివుని నుండి ఉద్భవించి పరమ శివత్వాన్ని పొందింది; ఓ పశువా, మేల్కొను—నీవు అశివుడు కాదు, నీవే శివుడవు.

Verse 70

ईशः सर्वजगत्कर्ता प्रभवः प्रलयस्तथा / यतो विश्वाधिको रुद्रस्तेन रुद्रो ऽसि वै पशो

ఈశ్వరుడే సమస్త జగత్తుకు కర్త, ఉద్భవం మరియు ప్రళయం; రుద్రుడు విశ్వాతీతుడు గనుక, ఓ పశువా, నీవు కూడా రుద్రుడవు.

Verse 71

अनेन तुरगं गा वा गजोष्ट्रमहिषादिकम् / आत्मार्थं वा परार्थं वा हत्वा दोषैर्न लिप्यते

ఈ విధానంతో గుర్రం, ఆవు, ఏనుగు, ఒంటె, గేదె మొదలైనవాటిని స్వార్థం గానీ పరార్థం గానీ హతముచేసినా దోషం అంటదు.

Verse 72

गृहानिष्टकरान्वापि नागाखुबलिवृश्चिकान् / एतद्गृहाश्रमस्थानां क्रियाफलमभीप्सताम् / मनःसंकल्पसिद्धानां महतां शिववर्चसाम्

ఇంటికి హాని చేసే పాములు, ఎలుకలు, బలి-కీటకాలు, తేళ్లు మొదలైనవీ—ఇది గృహాశ్రమస్థులలో క్రియాఫలాన్ని కోరువారికి, అలాగే మనఃసంకల్పసిద్ధులై శివతేజస్సుతో ప్రకాశించే మహాత్ములకు విధానము.

Verse 73

पशुयज्ञेन चान्येषामिष्टा पूर्तिकरं भवेत् / जपहोमार्चनाद्यैस्तु तेषामिष्टं च सिध्यति

పశుయజ్ఞం ద్వారా ఇతరుల ఇష్టపూర్తి కలుగుతుంది; అలాగే జపం, హోమం, అర్చన మొదలైన వాటితో కూడా వారి కోరిక సిద్ధిస్తుంది.