Shloka 1
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावो नाम पञ्चमो ऽध्यायः अथोपवेश्य चैवैनमासने परमाद्भुते / हयाननमुपागत्यागस्त्यो वाक्यं समब्रवीत्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne agastyayātrājanārdanāvirbhāvo nāma pañcamo 'dhyāyaḥ athopaveśya caivainamāsane paramādbhute / hayānanamupāgatyāgastyo vākyaṃ samabravīt
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగమున హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలో లలితోపాఖ్యానమున ‘అగస్త్యయాత్రా జనార్దనావిర్భావము’ అను ఐదవ అధ్యాయము. అనంతరం అతనిని పరమాద్భుత ఆసనమున కూర్చుండబెట్టి, హయాననుడైన (హయగ్రీవ) సమీపమునకు వెళ్లి అగస్త్యుడు వాక్యము పలికెను.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव + अगस्त्य + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (हयग्रीव-अगस्त्ययोः संवादः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-episode
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावः(chapter titled) ‘Agastya’s journey and Janārdana’s manifestation’
अगस्त्ययात्राजनार्दनाविर्भावः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य + यात्रा + जनार्दन + आविर्भाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (अगस्त्यस्य यात्रा; जनार्दनस्य आविर्भावः)
नामnamed/called
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक (indeclinable used for naming)
पञ्चमःfifth
पञ्चमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भसूचक (then/now)
उपवेश्यhaving seated (him)
उपवेश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + विश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund); causative sense implied by context ‘having seated (him)’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
एनम्him/this one
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
आसनेon a seat
आसने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआसन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
परमाद्भुतेmost wonderful
परमाद्भुते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम + अद्भुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः
हयाननम्the horse-faced one (Hayagrīva)
हयाननम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहय + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (हयस्य आननम्)
उपागत्यhaving approached
उपागत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप + आ + गम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वाक्यम्speech/words
वाक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
समब्रवीत्said/uttered
समब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + ब्रू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः सम्