Adhyaya 17

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ससेनविजययात्रा नाम षोडशो ऽध्यायः दण्डनाथाविनिर्याणे संख्यातीतैः सितप्रभैः / छत्रैर्गगनमारेजे निःसंख्याशशिमण्डितम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ ఉత్తరభాగంలో హయగ్రీవ–అగస్త్య సంభాషణలోని లలితోపాఖ్యానంలో ‘ససేనవిజయయాత్ర’ అనే పదహారవ అధ్యాయం. దండనాథా బయలుదేరిన వేళ, లెక్కలేనన్ని శ్వేతప్రభ ఛత్రాలతో ఆకాశం మెరిసింది; అనేక చంద్రులతో అలంకరించబడినట్లుగా.

Verse 2

अन्योन्यसक्तैर्थवलच्छत्रैरन्तर्घनीभवत् / तिमिरं नुनुदे भूयस्तत्काण्डमणिरोचिषा

పరస్పరం అంటుకున్న విస్తార ఛత్రాల వల్ల లోపల ఘనత ఏర్పడింది; అయినా వాటి దండాల మణుల కాంతి మళ్లీ చీకటిని తొలగించింది।

Verse 3

वज्रप्रभाधगधगच्छायापूरितदिङ्मुखाः / तालवृन्ताः शतविधाः क्रोडमुख्या बले ऽचलन्

వజ్రసమానమైన ధగధగ మెరుపు ఛాయతో దిక్కుల ముఖాలు నిండిపోయాయి; శతవిధాల తాళవృంతాలు, వరాహముఖ్యులతో కూడి, సేనలో కదిలాయి।

Verse 4

चण्डो दण्डादयस्तीव्राभैरवाः शुलपाणयः / ज्वलत्केशापिशङ्गाभास्तडिद्भासुरदिङ्मुखाः

చండుడు, దండుడు మొదలైన ఉగ్ర భైరవులు శూలపాణులు; వారి కేశాలు జ్వాలలాగా మండుతూ, పిశంగ వర్ణకాంతితో, దిక్కుల ముఖాలు మెరుపులా ప్రకాశించాయి।

Verse 5

दहत्य इव दैत्यौघांस्तीक्ष्णैर्मार्गणवह्निभिः / प्रचेलुर्दण्डनाथायास्सेना नासीरधाविताः

తీక్ష్ణ బాణాగ్నులతో దైత్యసమూహాలను దహిస్తున్నట్లుగా, దండనాథుని సేన నాసీరుని వైపు ధావిస్తూ ముందుకు కదిలింది।

Verse 6

अथ पोत्रीमुखीदेवीसमानाकृतिभूषणाः / तत्समानायुधकरास्तत्समानस्ववाहनाः

అప్పుడు పోత్రీముఖీ దేవికి సమానమైన ఆకృతి-భూషణాలు కలిగినవారు, ఆమెవలెనే ఆయుధాలు ధరించినవారు, ఆమెవలెనే తమ తమ వాహనాలు కలిగినవారు (సేనలు) ప్రత్యక్షమయ్యారు।

Verse 7

तीक्ष्मदंष्ट३विनिष्ठ्यूतवह्रिधूमामितांबराः / तमालश्यामलाकाराः कपिलाः क्रूरलोचनाः

తీక్ష్ణ దంష్ట్రల నుంచి ఉద్గమించే అగ్ని-ధూమంతో వారి వస్త్రాలు మసకబారినట్లుగా, తమాల వృక్షంలా శ్యామాకారులు, కపిలవర్ణులు, క్రూరనేత్రులు వారు।

Verse 8

सहस्रमहिषारूढाः प्रचेलुः सूकराननाः / अथ श्रीदण्डनाथा च करिचक्ररथोत्तमात्

వెయ్యి మహిషాలపై ఎక్కిన సూకరాననులు ముందుకు కదిలారు; అప్పుడు శ్రీ దండనాథా కూడా శ్రేష్ఠమైన గజచక్ర రథం నుండి (దిగింది)।

Verse 9

अवरुह्य महासिंहमारुरोह स्ववाहनम् / वज्रघोष इति ख्यातं धूतकेसरमण्डलम्

మహాసింహం నుండి దిగిపోయి ఆమె తన స్వవాహనంపై ఎక్కింది—‘వజ్రఘోష’ అని ప్రసిద్ధి చెందినది, దులిపిన కేశరమండలంతో ప్రకాశించేది।

Verse 10

व्यक्तास्यं विकटाकारं विशङ्कटविलोचनम् / दंष्ट्राकटकटत्कारबधिरीकृतदिक्तटम्

ఆమె ముఖం స్పష్టంగా, రూపం వికటంగా, చూపు భయంకరంగా; దంతాల కటకట ధ్వనితో దిక్కుల అంచులు బధిరమైనట్లయ్యాయి।

Verse 11

आदिकूर्मकठोरास्थि खर्परप्रतिमैर्नखैः / विबन्तमिव भूचक्रमापातालं निमज्जिभिः

ఆది కూర్ముని కఠిన అస్తిలా, ఖర్పరంలాంటి గోళ్లతో ఆమె భూచక్రాన్ని చీల్చుతూ పాతాళం వరకూ మునిగినట్లైంది।

Verse 12

योजनत्रयमुत्तुङ्गं वगादुद्धूतवालधिम् / सिंहवाहनमारुह्य व्यचलद्दण्डनायिका

మూడు యోజనాల ఎత్తు, వేగంతో ఊగే తోక గల సింహవాహనాన్ని అధిరోహించి దండనాయికా దేవి చలించలేదు।

Verse 13

तस्यामसुरसंहारे प्रवृत्तायां ज्वलत्क्रुधि / उद्वेगं बहुलं प्राप त्रैलोक्यं सचराचरम्

ఆమె అసురసంహారంలో నిమగ్నమై జ్వలించే క్రోధంతో ఉన్నప్పుడు, చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకమంతా తీవ్రమైన ఉద్వేగానికి లోనైంది।

Verse 14

किमसौ धक्ष्यति रुषा विश्वमद्यैव पोत्रिणी / किं वा मुसलघातेन भूमिं द्वेधा करिष्यति

ఓ పోత్రిణీ! ఆమె కోపంతో ఈ రోజే సమస్త విశ్వాన్ని దహించేస్తుందా? లేక ముసల ప్రహారంతో భూమిని రెండుగా చీలుస్తుందా?

Verse 15

अथ वा हलनिर्घातैः क्षोभयिष्यति वारिधीन् / इति त्रस्तहृदः सर्वे गगने नाकिनां गणाः

“లాంగలఘాతాలతో అతడు సముద్రాలను క్షోభింపజేస్తాడు” అని భావించి, ఆకాశంలో దేవగణమంతా భయాక్రాంత హృదయులయ్యారు।

Verse 16

दूराद्रुतं विमानैश्च सत्रासं ददृशुर्गताः / ववन्दिरे च ता देवा बद्धाञ्जलिपुटान्विताः / मुहुर्द्वादशनामानि कीर्तयन्तो नभस्तले

దేవగణులు విమానాలపై దూరంగా వెళ్లి, భయంతో కూడిన దృశ్యాన్ని చూశారు. ఆపై అంజలి బద్ధంగా నమస్కరించి, ఆకాశమండలంలో ముహూర్తముహూర్తం దేవి ద్వాదశ నామాలను కీర్తించారు।

Verse 17

अगस्त्य उवाच कानि द्वादशनामानि तस्या देव्या वद प्रभो / अश्वानन महाप्राज्ञ येषु मे कौतुकं महत्

అగస్త్యుడు అన్నాడు—ప్రభో! ఆ దేవి యొక్క ద్వాదశ నామాలు ఏవో చెప్పండి. హే అశ్వానన మహాప్రాజ్ఞా! వాటిపై నాకు గొప్ప కౌతూహలం ఉంది।

Verse 18

हयग्रीव उवाच शृणु द्वादशनामानि तस्या देव्या घटोद्भव / यदाकर्णनमात्रेण प्रसन्ना सा भविष्यति / पञ्चमी दण्डनाथा च संकेता समयेश्वरी

హయగ్రీవుడు అన్నాడు—ఘటోద్భవా! ఆ దేవి యొక్క ద్వాదశ నామాలను విను; వాటిని వినడమే ఆమెను ప్రసన్నం చేస్తుంది—పంచమీ, దండనాథా, సంకేతా, సమయేశ్వరీ।

Verse 19

तथा समयसंकेता वाराही पोत्रिणी तथा / वार्ताली च महासेनाप्याज्ञा चक्रेश्वरी तथा

అలాగే సమయసంకేతా, వారాహీ, పోత్రిణీ; ఇంకా వార్తాలీ, మహాసేనా, ఆజ్ఞా, చక్రేశ్వరీ।

Verse 20

अरिघ्नी चेति सम्प्रोक्तं नामद्वादशकं मुने / नामद्वादशकाभिख्यवज्रपञ्जरमध्यगः / संकटे दुःखमाप्नोति न कदाचन मानवः

ఓ మునీ, ‘అరిఘ్నీ’ మొదలైన ఈ ద్వాదశ నామాలు ప్రకటించబడ్డాయి. ఈ నామద్వాదశకమనే వజ్రపంజర మధ్య నివసించువాడు మనుష్యుడు సంకటంలోనూ ఎప్పుడూ దుఃఖం పొందడు.

Verse 21

एतैर्नामभिरभ्रस्थाः संकेतां बहु तुष्टुवुः / तेषामनुग्रहार्थाय प्रचचालच सा पुनः

ఈ నామాలతో మేఘమండలంలో ఉన్న శక్తులు సంకేతాదేవిని ఎంతో స్తుతించాయి. వారి అనుగ్రహార్థం ఆమె మళ్లీ ముందుకు కదిలింది.

Verse 22

अथ संकेतयोगिन्या मन्त्रनाथा पदस्पृशः / निर्याणसूचनकरी दिवि दध्वान काहली

అప్పుడు సంకేతయోగినీ పాదస్పర్శతో మంత్రనాథుల కాహళి ఆకాశంలో ధ్వనించింది; అది ప్రయాణ సూచన చేసింది.

Verse 23

शृङ्गारप्रायभूषाणां शार्दूलश्यामलत्विषाम् / वीणासंयतपाणीनां शक्तीनां निर्ययौ बलम्

శృంగారప్రాయ ఆభరణాలతో అలంకరించబడి, వ్యాఘ్రసమ శ్యామ కాంతితో, వీణను పట్టిన చేతులుగల శక్తుల బలం బయలుదేరింది.

Verse 24

काश्चद्गायन्ति नृत्यन्ति मत्तकोकिलनिःस्वनाः / वीणावेणुमृदङ्गाद्याः सविलासपदक्रमाः

వారిలో కొందరు మత్తకోకిలల మధుర నాదంలా పాడుతూ నర్తించారు; వీణ, వేణు, మృదంగాది వాయిద్యాలతో వారి పాదచలనం కూడా విలాసంగా ఉండేది.

Verse 25

प्रचेलुः शक्तयः श्यामा हर्षयन्त्यो जगज्जनान् / मयूरवाहनाः काश्चित्कतिचिद्धंसवाहनाः

శ్యామవర్ణ శక్తులు జగజ్జనులను హర్షింపజేస్తూ ముందుకు సాగాయి; కొందరు మయూరవాహనులు, మరికొందరు హంసవాహనులు.

Verse 26

कतिचिन्नकुलारूढाः कतिचित्कोकिलासनाः / सर्वाश्च श्यामलाकाराः काश्चित्कर्णीरथस्थिताः

కొందరు నకులంపై ఎక్కి, కొందరు కోకిలాసనంపై ఉన్నారు; అందరూ శ్యామలాకారులే, కొందరు కర్ణీ రథంలో నిలిచారు.

Verse 27

कादंबमधुमत्ताश्च काश्चिदारूढसैन्धवाः / मन्त्रनाथां पुरस्कृत्य संप्रचेलुः पुरः पुरः

కొందరు కాదంబ మధువుతో మత్తులై, కొందరు సైంధవ అశ్వంపై ఎక్కి; మంత్రనాథను ముందుంచి వారు ముందుముందుకు సాగారు.

Verse 28

अथारुह्य समुत्तुङ्गध्वजचक्रं महारथम् / बालार्कवर्णकवचा मदालोलविलोचना

అనంతరం అత్యున్నత ధ్వజచక్రాలతో కూడిన మహారథాన్ని అధిరోహించింది; ఆమె కవచం బాలార్కవర్ణమై, మదంతో కదలే నేత్రాలు కలవి.

Verse 29

ईषत्प्रस्वेदकणिकामनोहरमुखांबुजा / प्रेक्षयन्ती कटाक्षौधौः किञ्चिद्भ्रूवल्लिताण्डवैः

స్వల్ప స్వేదబిందువులతో మనోహరమైన ఆమె ముఖకమలం; ఆమె కటాక్షప్రవాహాలతో చూస్తూ, భ్రూవల్లీల లయతో స్వల్ప నర్తనభంగిమను చూపింది.

Verse 30

समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तीनामुद्धतोद्धतम् / पिच्छत्रिकोणच्छत्रेण बिरुदेन महीयसा

ఆ శక్తుల సమస్త సైన్యం అత్యంత ఉద్ధతంగా, ప్రబలంగా ఉండెను; మహత్తర బిరుదు-చిహ్నముగల పిచ్ఛత్రికోణ ఛత్ర వైభవముతో అది శోభించెను।

Verse 31

आसां मध्ये न चान्यासां शक्तीनामुज्ज्वलोदया / निर्जगाम घनश्यामश्यामला मन्त्रनायिका

ఆ శక్తుల మధ్య, ఇతరులెవరికీ సమానము కాని—ఉజ్జ్వలోదయముగల ఘనశ్యామ శ్యామలా మంత్రనాయికా ప్రత్యక్షమైంది।

Verse 32

तां तुष्टुवुः षोडशभिर्नामभिर्नाकवासिनः / तानि षोडशनामानि शृणु कुंभसमुद्भव

దేవలోకవాసులు ఆమెను పదహారు నామములతో స్తుతించిరి. ఓ కుంభసముద్భవా! ఆ పదహారు నామములను వినుము।

Verse 33

संगीतयोगिनी श्यामा श्यामला मन्त्रनायिका / मन्त्रिणी सचिवेशी च प्रधानेशी शुकप्रिया

ఆమె సంగీతయోగినీ, శ్యామా, శ్యామలా, మంత్రనాయికా; మంత్రిణీ, సచివేశీ, ప్రధానేశీ మరియు శుకప్రియా అని పిలువబడును।

Verse 34

वीणावती वैणिकी च मुद्रिणी प्रियकप्रिया / निपप्रिया कदंबेशी कदंबवनवासिनी

ఆమె వీణావతీ, వైణికీ, ముద్రిణీ, ప్రియకప్రియా; అలాగే నిపప్రియా, కదంబేశీ, కదంబవనవాసినీ అని కూడా పిలువబడును।

Verse 35

सदामदा च नामानि षोडशैतानि कुंभज / एतैर्यः सचिवेशानीं सकृत्स्तौति शरीरवान् / तस्य त्रैलोक्यमखिलं हस्ते तिष्ठत्यसंशयम्

హే కుంభజ! ‘సదామదా’ మొదలైన ఈ పదహారు నామాలతో, శరీరధారి ఎవడు ఒక్కసారి అయినా సచివేశానిని స్తుతిస్తాడో, అతని చేతిలో నిస్సందేహంగా సమస్త త్రిలోకం నిలుస్తుంది।

Verse 36

मन्त्रिनाथा यत्रयत्र कटाक्षं विकिरत्यसौ / तत्रतत्र गताशङ्कं शत्रुसैन्यं पतत्यलम्

మంత్రినాథా ఎక్కడెక్కడ తన కటాక్షాన్ని ప్రసరింపజేస్తుందో, అక్కడక్కడ శత్రుసైన్యం భయశంకలు విడిచి పూర్తిగా కూలిపోతుంది।

Verse 37

ललितापरमेशान्या राज्यचर्चा तु यावती / शक्तीनामपि चर्चा या सा सर्वत्र जयप्रदा

లలితాపరమేశానీ యొక్క రాజ్యచర్చ ఎంతవరకు ఉందో, శక్తుల చర్చ ఎంతవరకు ఉందో—అది అన్నిచోట్లా విజయాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 38

अथ संगीतयोगिन्याः करस्थाच्छुकपोतकात् / निर्जगाम धनुर्वेदो वहन्सज्जंशरासनम्

అప్పుడు సంగీతయోగినీ చేతిలో ఉన్న చిలుక నుండి, సిద్ధంగా ఉన్న ధనుస్సు-బాణాలను మోసుకొంటూ ధనుర్వేదం బయలుదేరి వచ్చింది।

Verse 39

चतुर्बाहुयुतो वीरस्त्रिशिरास्त्रिविलोचनः / नमस्कृत्य प्रधानेशीमिदमाह स भक्तिमान्

నాలుగు భుజాలు, మూడు తలలు, మూడు కన్నులు కలిగిన ఆ వీరుడు భక్తితో ప్రధానేశిని నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు।

Verse 40

देवि भण्डासुरेद्रस्य युद्धाय त्वं प्रवर्त्तसे / अतस्तव मया साह्यं कर्तव्यं मन्त्रिनायिके

దేవి, నీవు భండాసురేంద్రునితో యుద్ధానికి ప్రవృత్తమవుతున్నావు; అందువల్ల, హే మంత్రిణీ-నాయికా, నేను నీకు సహాయం చేయవలసినది।

Verse 41

चत्रजीवमिमं नाम कोदण्डं सुमहत्तरम् / गृहाण जगतामंब दानवानां निबर्हणम्

హే జగదంబా, ‘చత్రజీవ’ అనే పేరుగల ఈ మహత్తర కోదండ ధనుస్సును స్వీకరించు; ఇది దానవుల నిర్మూలనార్థం।

Verse 42

इमौ चाक्षयबाणाढ्यौ तूणीरौ स्वर्णचित्रितौ / गृहाण दैत्यनाशाय ममानुग्रहहेतवे

సువర్ణచిత్రితమైన, అక్షయ బాణాలతో నిండిన ఈ రెండు తూణీరాలను స్వీకరించు; దైత్యనాశార్థం, నాపై అనుగ్రహార్థం।

Verse 43

इति प्रणम्य शिरसा धनुर्वेदेन भक्तितः / अर्पितांश्चापतूणीराञ्जग्राह प्रियकप्रिया

ఇట్లు చెప్పి, ధనుర్వేదంలో నిపుణుడు భక్తితో శిరస్సు వంచి ప్రణమించాడు; అర్పించిన ధనుస్సు, తూణీరాలను ప్రియకప్రియా స్వీకరించింది।

Verse 44

चित्रजीवं महाचापमादाय च शूकप्रिया / विस्फारं जनयामास मौर्वीमुद्वाद्य भूरिशः

శూకప్రియా ‘చిత్రజీవ’ మహాధనుస్సును ఎత్తుకొని, మౌర్వీ ప్రత్యంచాను పదేపదే లాగి, ఘోరమైన విస్ఫార ధ్వనిని కలిగించింది।

Verse 45

संगीतयोगिनी चापध्वनिना पूरितं जगत् / नाकालयानां च मनोन यनानन्दसंपदा

సంగీతయోగినీ ధనుస్సు ధ్వనితో జగత్తు నిండిపోయెను; నాకలోకవాసుల మనస్సు కూడా ఆ ఆనందసంపదతో పరవశించెను।

Verse 46

यन्त्रिणी चेति द्वे तस्याः परिचारिके / शुकं वीणां च सहसा वहन्त्यौ परिचेरतुः

‘యంత్రిణీ’ అనే ఆమెకు ఇద్దరు పరిచారికలు ఉండిరి; వారు అకస్మాత్తుగా చిలుకను, వీణను మోసుకొని సేవచేసిరి।

Verse 47

आलोलवलयक्वाणवर्धिष्णुगुणनिस्वनम् / धारयन्ती घनश्यामा चकारातिमनोहरम्

ఘనశ్యామా ఊగే వలయాల ఝంకారంతో పెరుగుతున్న మధుర గుణనాదాన్ని ధరించి దానిని అత్యంత మనోహరంగా చేసెను।

Verse 48

चित्रजीवशरासेन भूषिता गीतयोगिनी / कदंबिनीव रुरुचे कदम्बच्छत्रकार्मुका

చిత్రజీవ పక్షి పింఛాలతో చేసిన బాణాలతో అలంకృతమైన ఆ గీతయోగినీ, కదంబ ఛత్రంలాంటి ధనుస్సుతో మేఘమాలవలె ప్రకాశించెను।

Verse 49

कालीकटाक्षवत्तीक्ष्णो नृत्यद्भुजगभीषणः / उल्लसन्दक्षिणे पाणौ विललास शिलीमुखः

కాళీ కటాక్షంలా తీక్ష్ణమైన, నర్తించే సర్పంలా భయంకరమైన ఆ బాణము; కుడిచేతిలో మెరుస్తూ శోభించెను।

Verse 50

गेयचक्ररथारूढां तां पश्चाच्च सिषेविरे / तद्वच्छ्यामलशोभाढ्या देव्यो बाणधनुर्धराः

గేయచక్ర రథారూఢమైన ఆ దేవిని అనుసరించి, శ్యామల శోభతో విరాజిల్లే, బాణధనుస్సులు ధరించిన దేవ్యులు కూడా సేవలో వెంబడించారు।

Verse 51

सहस्राक्षौहिणीसंख्यास्तीव्रवेगा मदालसाः / आपूरयन्त्यः ककुभं कलैः किलिकिलारवैः

సహస్ర అక్షౌహిణులంత సంఖ్యగా, తీవ్రమైన వేగంతో మదాలసులై, మధుర కిలికిలారవాలతో సమస్త దిక్కులను నింపుతూ వచ్చారు।