Shloka 12
Daṇḍanāthāviniryāṇa
The Departure/March of Daṇḍanāthā
Devanagari script
योजनत्रयमुत्तुङ्गं वगादुद्धूतवालधिम् / सिंहवाहनमारुह्य व्यचलद्दण्डनायिका
Transliteration
yojanatrayamuttuṅgaṃ vagāduddhūtavāladhim / siṃhavāhanamāruhya vyacaladdaṇḍanāyikā
Translation
మూడు యోజనాల ఎత్తు, వేగంతో ఊగే తోక గల సింహవాహనాన్ని అధిరోహించి దండనాయికా దేవి చలించలేదు।
Word by Word
योजनyojana (a measure)
योजन:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (समासपूर्वपद)
त्रयम्three
त्रयम्:
विशेषण (Quantifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगुसमासे संख्यावाचकपूर्वपद
उत्तुङ्गम्very tall, lofty
उत्तुङ्गम्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तुङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
वगात्from the body/limb (vagā-)
वगात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootवग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (ablative)
उद्धूतshaken up, tossed
उद्धूत:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्धूत (कृदन्त; √धू (धातु) + उद्-उपसर्ग, क्त-प्रत्ययान्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त (PPP)
वालधिम्tail
वालधिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवालधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सिंहlion
सिंह:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद)
वाहनम्mount, vehicle
वाहनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सिंहस्य वाहनम्)
आरुह्यhaving mounted
आरुह्य:
पूर्वकाल (Prior action marker/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive) with आ-उपसर्ग
व्यचलत्moving about, shaking
व्यचलत्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√चल् (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle) with वि-उपसर्ग
दण्डstaff, rod
दण्ड:
समासाङ्ग (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootदण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (समासपूर्वपद)
नायिकाthe leader/heroine (staff-bearer)
नायिका:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दण्डस्य नायिका = staff-bearing leader)