Shloka 43
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदो ऽथ चतुष्पदः / विसृज्य मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः
Transliteration
acarāṃśca carāṃścaiva dvipado 'tha catuṣpadaḥ / visṛjya manasā dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ
Translation
దక్షుడు మొదట మనస్సుతో స్థావర-జంగమ, ద్విపద-చతుష్పదులను సృష్టించాడు; తరువాత స్త్రీలను సృష్టించాడు.
Word by Word
अचरान्immovables
अचरान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootअचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
चरान्movables
चरान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (emphatic particle)
द्विपदःtwo-footed beings
द्विपदः:
कर्म (Object-class; appositional)
TypeNoun
Rootद्विपद (प्रातिपदिक: द्वि+पद)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (collective class)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रमणिका (sequencing particle)
चतुष्पदःfour-footed beings
चतुष्पदः:
कर्म (Object-class; appositional)
TypeNoun
Rootचतुष्पद (प्रातिपदिक: चतुर्+पद)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (collective class)
विसृज्यhaving emitted/created
विसृज्य:
पूर्वक्रिया (prior action)
TypeVerb
Rootवि-सृज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive), पूर्वकालिक क्रिया
मनसाby mind
मनसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
दक्षःDakṣa
दक्षः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
असृजत्he created
असृजत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन