Shloka 42
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
दक्षो जज्ञे महातेजाः सोमस्यांशेन वीर्यवान् / असृजन्मनसा त्वादौ प्रजा दक्षो ऽथ मैथुनात्
Transliteration
dakṣo jajñe mahātejāḥ somasyāṃśena vīryavān / asṛjanmanasā tvādau prajā dakṣo 'tha maithunāt
Translation
సోముని అంసంతో మహాతేజస్సు, వీర్యవంతుడైన దక్షుడు జన్మించాడు; మొదట మనస్సుతో ప్రజలను సృష్టించి, తరువాత మైథునంతో సృష్టించాడు.
Word by Word
दक्षःDakṣa
दक्षः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
जज्ञेwas born
जज्ञे:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहातेजस् (प्रातिपदिक: महा+तेजस्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of दक्षः)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन
अंशेनby a portion
अंशेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
वीर्यवान्powerful, possessed of vigor
वीर्यवान्:
कर्ता-विशेषण (subject qualifier)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of दक्षः)
असृजत्he created
असृजत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मनसाby mind
मनसा:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
आदौat first, in the beginning
आदौ:
कालाधिकरण (time adverbial)
TypeIndeclinable
Rootआदौ (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
प्रजाःcreatures, progeny
प्रजाः:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन
दक्षःDakṣa
दक्षः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति for emphasis)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनुक्रमणिका/समुच्चय (sequencing particle)
मैथुनात्from sexual union
मैथुनात्:
अपादान (Source)
TypeNoun
Rootमैथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन