Shloka 54
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
दिवापर्व ह्यमावास्या क्षीणेन्दौ बहुले तु वै / तस्माद्दिवा ह्यमावास्यां गृह्यते ऽसौ दिवाकरः
Transliteration
divāparva hyamāvāsyā kṣīṇendau bahule tu vai / tasmāddivā hyamāvāsyāṃ gṛhyate 'sau divākaraḥ
Translation
క్షీణచంద్రుడున్న బహుళపక్షంలో అమావాస్య ‘దివాపర్వం’ అని చెప్పబడింది. అందుకే అమావాస్య రోజున పగలే దివాకరుడు (సూర్యుడు) గ్రహించబడతాడు.
Word by Word
दिवापर्वa daytime observance
दिवापर्व:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवा + पर्वन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारय (दिवा एव पर्व)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान (indeed)
अमावास्याnew-moon day
अमावास्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
क्षीणेन्दौwhen the moon is waned
क्षीणेन्दौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षीण + इन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय (क्षीणः इन्दुः यस्मिन्)
बहुलेin the dark fortnight
बहुले:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (qualifying ‘क्षीणेन्दौ’)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
वैcertainly
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), निश्चयार्थ (certainly)
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
दिवाby day
दिवा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अमावास्याम्on new-moon day
अमावास्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
गृह्यतेis taken/observed
गृह्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
असौthat (sun)
असौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
दिवाकरःthe sun (day-maker)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दिवायाः करः)