Shloka 94
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
सहस्रांशोस्त्विषेः स्थानमम्मयं शुक्लमेव च / आप्यं श्यामं मनोज्ञस्य पञ्चरश्मेर्गृहं स्मृतम्
Transliteration
sahasrāṃśostviṣeḥ sthānamammayaṃ śuklameva ca / āpyaṃ śyāmaṃ manojñasya pañcaraśmergṛhaṃ smṛtam
Translation
సహస్రాంశుని తేజస్సు స్థానం కూడా శ్వేతమై అంబుమయమై యున్నది; మనోహరుడైన పంచరశ్మి (చంద్రుడు) గృహం జలమయమై శ్యామవర్ణమని స్మృతము.
Word by Word
सहस्रांशोःof the thousand-rayed (Sun)
सहस्रांशोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसहस्रांशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘सहस्रं अंशवो यस्य’
त्विषेःof the radiance
त्विषेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootत्विष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘splendour’
स्थानम्the abode/place
स्थानम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अम्मयम्watery (made of water)
अम्मयम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअम् + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘अम्भसा/अमेन मयम्’ (watery, made of water/nectar)
शुक्लम्white/bright
शुक्लम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis: just/indeed)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आप्यम्watery
आप्यम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआप्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (watery/aquatic)
श्यामम्dark/blue-black
श्यामम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्याम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
मनोज्ञस्यof Manojña
मनोज्ञस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootमनोज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘the pleasing one’ (name/epithet)
पञ्चरश्मेःof the five-rayed one
पञ्चरश्मेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपञ्च + रश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘पञ्च रश्मयः यस्य’ (the five-rayed one)
गृहम्house, abode
गृहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्मृतम्is said to be
स्मृतम्:
Karta (कर्ता/Predicate)
TypeAdjective
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘is said/remembered’