Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 77
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
बह्वर्थश्चदिरित्येष ह्लादने धातुरुच्यते / शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते
Transliteration
bahvarthaścadirityeṣa hlādane dhāturucyate / śuklatve cāmṛtatve ca śītatve ca vibhāvyate
Translation
‘చది’ అనే ధాతువు బహుఅర్థమయినది; ఇది హ్లాదనము (ఆనందము)ను సూచిస్తుంది; శుక్లత్వం, అమృతత్వం, శీతలత్వం లోనూ ఇది భావింపబడుతుంది।
Word by Word
बहु-अर्थःhaving many meanings
बहु-अर्थः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootबह्वर्थ (प्रातिपदिक; बहु+अर्थ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः कर्मधारयः (बहवः अर्थाः यस्य)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अदिःthe root-name ‘adi’
अदिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; धातुनाम (verbal root-name)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
ह्लादनेin/with the sense of delighting
ह्लादने:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootह्लादन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; भाववाचक (state/act of delighting)
धातुःa verbal root
धातुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उच्यतेis said/declared
उच्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
शुक्लत्वेin whiteness
शुक्लत्वे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootशुक्लत्व (प्रातिपदिक; शुक्ल+त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तद्धितान्त (त्व-प्रत्यय, abstract noun)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
अमृतत्वेin immortality/nectar-nature
अमृतत्वे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootअमृतत्व (प्रातिपदिक; अमृत+त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तद्धितान्त (त्व-प्रत्यय)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
शीतत्वेin coolness
शीतत्वे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootशीतत्व (प्रातिपदिक; शीत+त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तद्धितान्त (त्व-प्रत्यय)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
विभाव्यतेis understood/considered
विभाव्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive); उपसर्गः वि-; धात्वर्थः ‘विभावय्’ (to be understood/considered)