Shloka 133
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
नवार्चिर्लोहिताङ्गश्च प्रजापतिसुतो ग्रहः / आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति श्रुतिः
Transliteration
navārcirlohitāṅgaśca prajāpatisuto grahaḥ / āṣāḍhāsviha pūrvāsu samutpanna iti śrutiḥ
Translation
నవ కిరణములుగల, లోహితాంగుడైన ప్రజాపతి కుమార గ్రహం (మంగళుడు) పూర్వాషాఢ నక్షత్రాలలో జన్మించెనని శ్రుతి చెబుతుంది.
Word by Word
नवार्चिःnine-rayed
नवार्चिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनव + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः
लोहिताङ्गःred-bodied
लोहिताङ्गः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोहित + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (red + limbed)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
प्रजापति-सुतःson of Prajāpati
प्रजापति-सुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजापति + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (son of Prajāpati)
ग्रहःGraha (planetary deity)
ग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
आषाढासुin (the) Āṣāḍhās
आषाढासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआषाढा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; नक्षत्रनाम
इहhere
इह:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
पूर्वासुin the former (ones)
पूर्वासु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्वा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘आषाढासु’ विशेषणम्
समुत्पन्नःborn/arisen
समुत्पन्नः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√पद् (धातु) → समुत्पन्न (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
श्रुतिःtradition/hearsay; it is heard
श्रुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन