Shloka 119
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् / तदा सर्वग्रहाणां च सूर्यो ऽधस्तात्प्रसर्पति
Transliteration
dakṣiṇāyanamārgastho yadā carati raśmivān / tadā sarvagrahāṇāṃ ca sūryo 'dhastātprasarpati
Translation
కిరణమయుడైన సూర్యుడు దక్షిణాయన మార్గంలో సంచరించినప్పుడు, అప్పుడు అతడు సమస్త గ్రహములకన్నా క్రిందకు ప్రసరించుచున్నట్లు కనిపించును.
Word by Word
dakṣiṇa-ayana-mārga-sthaḥsituated on the southern-solstice path
dakṣiṇa-ayana-mārga-sthaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक) + ayana (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक) + stha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular; ‘situated in the path of the southern course’
yadāwhen
yadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय; temporal adverb
caratimoves
carati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√car (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘moves’
raśmivānradiant; possessing rays
raśmivān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootraśmi-vat (प्रातिपदिक; -वत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय; correlative adverb
sarva-grahāṇāmof all the planets
sarva-grahāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction
sūryaḥthe Sun
sūryaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
adhastātbelow/downwards
adhastāt:
Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootadhastāt (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय; adverb of place
prasarpatimoves/creeps forth
prasarpati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√sṛp (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन