Shloka 109
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
पूर्वापरनिकृष्टानि तारकामण्डलानि च / योजनाद्यर्द्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते
Transliteration
pūrvāparanikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni ca / yojanādyarddhamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate
Translation
తూర్పు-పడమర వైపులనున్న తారకమండలాలు పరస్పరం సమీపంగా ఉంటాయి; వాటి మధ్య దూరం ఒక యోజన యొక్క అర్ధమాత్రమే, దానికన్నా తక్కువ కాదు।
Word by Word
पूर्व-अपर-निकृष्टानिlower/nearer in the east and west (i.e., in front and behind)
पूर्व-अपर-निकृष्टानि:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व + अपर + निकृष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘पूर्व’ and ‘अपर’ as a dvandva qualifier with ‘निकृष्ट’ (lower/nearer)
तारका-मण्डलानिthe circles/orbs of stars
तारका-मण्डलानि:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतारका + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘तारकाणां मण्डलानि’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction
योजन-आदि-अर्ध-मात्राणिmeasuring half a yojana (at the start)
योजन-आदि-अर्ध-मात्राणि:
विशेषण (Predicate qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयोजन + आदि + अर्ध + मात्रा (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘योजनस्य आदिः’ (beginning/first part) + ‘अर्धमात्रा’ (half-measure): predicate adjective for ‘तारकामण्डलानि’
तेभ्यःfrom them
तेभ्यः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (अपादान), बहुवचन; Ablative plural ‘from them’
ह्रस्वम्anything shorter/smallness
ह्रस्वम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootह्रस्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used as predicate/thing found
नnot
न:
सम्बन्ध (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय; negation
विद्यतेis found/exists
विद्यते:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘exists/is found’