Shloka 66
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
तेनासौ सर्वते व्योम्नि भास्वता तु दिवाकरः / अथैतानि तु सूर्यस्य प्रत्यङ्गानि रथस्य ह
Transliteration
tenāsau sarvate vyomni bhāsvatā tu divākaraḥ / athaitāni tu sūryasya pratyaṅgāni rathasya ha
Translation
ఆ రథం ద్వారానే ఆ ప్రకాశవంతుడైన దివాకరుడు ఆకాశమంతటా సంచరిస్తాడు. ఇక సూర్యుని రథానికి చెందిన ఈ అంగప్రత్యంగాలను చెప్పుదము.
Word by Word
तेनby that/with it
तेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम
असौthat one (Sun)
असौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (demonstrative)
सर्वतेmoves/travels
सर्वते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootसृ (धातु) + लट् (तिङन्त)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; √सृ = to move/go
व्योम्निin the sky
व्योम्नि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
भास्वताwith the shining (chariot)/by the radiant (one)
भास्वता:
Karana (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootभास्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (instrumental of accompaniment/means)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
दिवाकरःthe Sun (day-maker)
दिवाकरः:
Karta (कर्ता/Subject apposition)
TypeNoun
Rootदिवा + कर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दिवायाः करः/दिवां करोति), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (sequencing particle)
एतानिthese
एतानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रत्यङ्गानिsubsidiary parts/limbs
प्रत्यङ्गानि:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootप्रति + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (प्रति-अङ्ग = subsidiary limb), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
रथस्यof the chariot
रथस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
हindeed
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle), अव्यय