Shloka 60
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
चरित्वान्ते विशत्यर्कं ध्रुवेण समाधिष्ठितम् / ततः सूर्यरथस्याथ सन्निवेशं निबोधत
Transliteration
caritvānte viśatyarkaṃ dhruveṇa samādhiṣṭhitam / tataḥ sūryarathasyātha sanniveśaṃ nibodhata
Translation
సంచారాంతంలో అది ధ్రువునిచే సమధిష్ఠితమైన అర్కునందు ప్రవేశిస్తుంది. ఇక సూర్యరథపు సన్నివేశాన్ని తెలుసుకొనుడి.
Word by Word
चरित्वाhaving traversed
चरित्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootचर् (धातु) → चरित्वा (कृदन्त, क्त्वा)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (absolutive/gerund); ‘having moved/traversed’
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular; ‘at the end’
विशतिenters
विशति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-श् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd sg
अर्कम्the Sun (Arka)
अर्कम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
ध्रुवेणby Dhruva
ध्रुवेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; Instrumental singular
समधिष्ठितम्well-governed/fully controlled
समधिष्ठितम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + अधि-स्था (धातु) → समधिष्ठित (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with अर्कम्
ततःthereafter/from that
ततः:
हेतु/क्रम (Sequence/क्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय/तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; अव्ययीभूत पञ्चमी-रूप (ablatival adverb)
सूर्यरथस्यof the Sun’s chariot
सूर्यरथस्य:
सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसूर्य + रथ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (सूर्यस्य रथः); पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive singular
अथthen/now
अथ:
सम्बन्धसूचक (Discourse/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (sequencing particle)
सन्निवेशम्arrangement/structure
सन्निवेशम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसन्-निवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular
निबोधतknow/understand (you all)
निबोधत:
क्रिया (Command/आज्ञा)
TypeVerb
Rootनि-बुध् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, बहुवचन; Imperative 2nd pl