Shloka 10
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
अस्तोदयौ तथोत्पाता अयने दक्षणोत्तरे / विषुवद्ग्रहवर्णाश्च द्रुवात्सर्वं प्रवर्त्तते
Transliteration
astodayau tathotpātā ayane dakṣaṇottare / viṣuvadgrahavarṇāśca druvātsarvaṃ pravarttate
Translation
అస్తమయము-ఉదయము, అలాగే ఉపద్రవాలు; దక్షిణ-ఉత్తర అయనాలు; విషువత్తు మరియు గ్రహవర్ణాలు—ఇవన్నీ ధ్రువునుండే ప్రవర్తిస్తాయి.
Word by Word
अस्त-उदयौsetting and rising
अस्त-उदयौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्त + उदय (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; द्वन्द्वसमास (इतरेतर)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
उत्पाताःportents, calamities
उत्पाताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउत्पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
अयनेthe two courses (solstitial paths)
अयने:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया/सप्तमी द्विवचन; अत्र ‘दक्षिणोत्तरे’ इत्यस्य विशेष्यत्वात् प्रथमा द्विवचन (two solstices) अधिक संगतम्
दक्षिण-उत्तरेsouthern and northern
दक्षिण-उत्तरे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्षिण + उत्तर (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; द्वन्द्वसमास—‘अयने’ इत्यस्य विशेषण
विषुवत्-ग्रह-वर्णाःthe colors/appearances of planets at the equinox
विषुवत्-ग्रह-वर्णाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविषुवत् + ग्रह + वर्ण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समास (ग्रहाणां वर्णाः; विषुवत्सम्बन्धिनः)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
ध्रुवात्from Dhruva (the Pole-star)
ध्रुवात्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान) एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
प्रवर्ततेproceeds, takes place
प्रवर्तते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र+वृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद