Adhyaya 2

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे कृत्यसमुद्देशो नाम प्रथमो ऽध्यायः प्रत्यवोचन्पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः / कुत्र सत्रं समभत्तेवषामद्भुतकर्मणाम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగంలోని ప్రథమ ప్రక్రియాపాదంలో ‘కృత్యసముద్దేశ’ నామక ప్రథమ అధ్యాయం. అనంతరం తపోధనులైన ఋషులు సూతుని మళ్లీ ప్రశ్నించారు—“అద్భుతకర్మలైన మీ ఋషుల సత్రం ఎక్కడ జరిగింది?”

Verse 2

कियन्तं चैव तत्कालं कथं च समवर्त्तत / आचचक्षे पुराणं च कथं तत्सप्रभञ्जनः

ఆ కాలం ఎంతటి దైర్ఘ్యమైంది, అది ఎలా సంభవించింది? అలాగే సప్రభంజనుడు ఆ పురాణాన్ని ఎలా ఉపదేశించాడు—దయచేసి చెప్పండి.

Verse 3

आचख्यौ विस्तरेणैव पर कौतूहलं हि नः / इति संचोदितः सूतः प्रत्युवाच शुभं वचः

ఓ మహాత్మా, విస్తారంగా చెప్పండి; మాకు గొప్ప కౌతూహలం ఉంది. ఇలా ప్రేరేపింపబడిన సూతుడు శుభవాక్యంతో ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు.

Verse 4

शृणुध्वं यत्र ते धीरा मेनिरे मन्त्रमुत्तमम् / यावन्तं चाभवत्कालं यथा च समवर्तत

వినండి—ఎక్కడ ఆ ధీరులు ఉత్తమ మంత్రాన్ని స్వీకరించారు; ఆ కాలం ఎంత, అది ఎలా సంభవించిందో.

Verse 5

सिसृक्षमाणो विश्वं हि यजते विसृजत्पुरा / सत्रं हि ते ऽतिपुण्यं च सहस्रपरिवत्सरान्

విశ్వాన్ని సృష్టించదలచి, సృష్టికి ముందే ఆయన యజ్ఞం ఆచరించాడు; వారి ఆ అత్యంత పుణ్య సత్రం వెయ్యి సంవత్సరాలు సాగింది.

Verse 6

तपोगृहपतेर्यत्र ब्रह्मा चैवाभवत्स्वयम् / इडाया यत्र पत्नीत्वं शामित्रं यत्र बुद्धिमान्

ఎక్కడ తపోగృహాధిపతిగా స్వయంగా బ్రహ్మా అయ్యాడు; ఎక్కడ ఇడా పత్నీత్వాన్ని పొందింది, ఎక్కడ బుద్ధిమంతుడైన శామిత్రుడు ఉన్నాడు.

Verse 7

मृत्युश्चके महातेजास्तस्मिन्सत्रे महात्मनाम् / विबुधाश्चोषिरे तत्र सहस्रपरिवत्सरान्

ఆ మహాత్ముల సత్రంలో మహాతేజస్సుగల మృత్యువూ ప్రత్యక్షమయ్యాడు; దేవగణములు అక్కడ సహస్ర సంవత్సరములు నివసించిరి।

Verse 8

भ्रमतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत / कर्मणा तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम्

తిరుగుచున్న ధర్మచక్రపు నేమి యెక్కడ క్షీణించెనో, ఆ కర్మవల్ల ఆ స్థలం ‘నైమిషం’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను, మునిపూజితం।

Verse 9

यत्र सा गोमती पुण्या सिद्धचारणसेविता / रोहिणी स सुता तत्र गोमती साभवत् क्षणात्

సిద్ధచారణులు సేవించు ఆ పుణ్య గోమతి యెక్కడ ఉన్నదో, అక్కడ రోహిణీ కుమార్తె క్షణములోనే గోమతిగా మారెను।

Verse 10

शक्तिर्ज्येष्ठा समभवद्वसिष्ठस्य महात्मनः / रुन्धत्याः सुतायात्रादानमुत्तमतेजसः

మహాత్మ వసిష్ఠునకు జ్యేష్ఠపుత్రుడుగా శక్తి జన్మించెను; అతడు రుంధతీ కుమారుడు, ఉత్తమ తేజస్సుతో ప్రకాశించి రక్షకుడూ దాతయు అయ్యెను।

Verse 11

कल्माषपादो नृपतिर्यत्र शक्रश्च शक्तिना / यत्र वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः

యెక్కడ కల్మాషపాదుడు అనే నృపతి ఉండెనో, శక్తి కారణముగా శక్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడ అక్కడికి వచ్చెను; మరియు యెక్కడ విశ్వామిత్ర-వసిష్ఠుల మధ్య వైరం పుట్టెను।

Verse 12

अदृश्यन्त्यां समभवन्मुनिर्यत्र पराशरः / पराभवो वसिष्ठस्य यस्य ज्ञाने ह्यवर्त्तयत्

అదృశ్యంతీ సందర్భంలో యక్కడ ముని పరాశరుడు జన్మించాడు; ఆయన జ్ఞానప్రభావంతో వశిష్ఠుని పరాభవమూ సంభవించింది।

Verse 13

तत्र ते मेनिरे शैलं नैमिषे ब्रह्मवादिनः / नैमिषं जज्ञिरे यस्मान्नैमिषीयास्ततः स्मृताः

అక్కడ నైమిషంలో బ్రహ్మవాదులు ఆ శైలాన్ని గౌరవించారు; నైమిషంలోనే వారు జన్మించినందున ‘నైమిషీయులు’ అని స్మరించబడారు।

Verse 14

तत्सत्रमभवत्तेषां समा द्वादश धीमताम् / पुरूरवसि विक्रान्ते प्रशासति वसुंधराम्

ఆ ధీమంతుల సత్రయాగం పన్నెండు సంవత్సరాలు సాగింది; పరాక్రమశాలి పురూరవుడు భూమిని పాలిస్తున్నప్పుడు।

Verse 15

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्रन् पुरूरवाः / तुतोष नैव रत्नानां लोभादिति हि नः श्रुतम्

పురూరవుడు సముద్రంలోని పద్దెనిమిది ద్వీపాలను అనుభవించాడు; అయినా రత్నలాభ లోభంతో తృప్తి పొందలేదు—అని మేము విన్నాము।

Verse 16

उर्वशी चकमे तं च देवदूतप्रचोदिता / आजहार च तत्सत्रमुर्वश्या सह संगतः

దేవదూత ప్రేరణతో ఉర్వశీ అతనిని కోరింది; ఉర్వశీతో కలిసి అతడు ఆ సత్రయాగానికి వచ్చాడు।

Verse 17

तस्मिन्नरपतौ सत्रे नैमिषीयाः प्रचक्रिरे / यं गर्भं सुषुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम्

ఆ నరపతి సత్రంలో నైమిషీయ ఋషులు యజ్ఞాన్ని ప్రారంభించారు. గంగా దేవి పావకుని నుండి జనించిన దీప్తతేజస్సు గర్భాన్ని ప్రసవించింది.

Verse 18

तत्तुल्यं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत / हिरण्मयं ततश्चके यज्ञवाटं महात्मनाम्

దానికి సమానమైన బంగారం పర్వతంపై ఉంచబడినదిగా ప్రత్యక్షమైంది. అప్పుడు మహాత్ముల యజ్ఞవాటం స్వర్ణమయంగా నిర్మితమైంది.

Verse 19

विश्वकर्मा स्वयन्देवो भावनो लोकभावनः / स प्रविश्य ततः सत्रे तेषाममिततेजसाम्

స్వయందేవుడైన విశ్వకర్మ—సృష్టికర్త, లోకభావనుడు—ఆ అమితతేజస్సు గల ఋషుల సత్రంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 20

ऐडः पुरूरवा भेजे तं देशं मृगयां चरन् / तं दृष्ट्वा महादाश्वर्यं यज्ञवाटं हिरण्मयम्

ఐడ పురూరవుడు వేటాడుతూ ఆ దేశానికి చేరాడు. అక్కడ మహా ఐశ్వర్యంతో కూడిన స్వర్ణమయ యజ్ఞవాటాన్ని చూశాడు.

Verse 21

लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् / नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्

లోభంతో అతని వివేకం నశించి, దానిని తీసుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. అప్పుడు నైమిషీయ ఋషులు ఆ నరపతిపై ఘోరంగా కోపించారు.

Verse 22

निजघ्नुश्चापि तं क्रुद्धाः कुशवज्रैर्मनीषिणः / तपोनिष्ठाश्च राजानं मुनयो देवचोदिताः

క్రోధించిన మునీశ్వరులు కుశవజ్రాలతో అతనిని సంహరించారు; దేవప్రేరిత తపోనిష్ఠ మునులు రాజునికూడా దండించారు।

Verse 23

कुशवज्रौर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् / और्वशेयैस्ततस्तस्य युद्धं चक्रे नृपो भुवि

కుశవజ్రాలతో నలిగిపోయిన ఆ రాజు దేహాన్ని విడిచాడు; ఆపై ఔర్వశేయులు అతని కోసం భూమిపై యుద్ధం చేశారు।

Verse 24

नहुषस्य महात्मानं पितरं यं प्रचक्षते / स तेष्ववभृथेष्वेव धर्म्मशीलो महीपतिः

నహుషుని మహాత్ముడైన తండ్రి అని చెప్పబడిన ఆ ధర్మశీల మహీపతి, వారి అవభృథస్నానాలలోనే ఉన్నాడు।

Verse 25

आयुरायभवायाग्र्यमस्मिन् सत्रे नरोत्तमः / शान्तयित्वा तु राजानं तदा ब्रह्मविदस्तथा

ఈ సత్రంలో నరోత్తముడైన ఆయురాయభవాయ అగ్రగణ్యుడు; అప్పుడు బ్రహ్మవిదులు రాజును శాంతింపజేశారు।

Verse 26

सत्रमारेभिरे कर्त्तुं पृथ्वीवत्सा त्ममूर्तयः / बभूव सत्रे तेषां तु ब्रह्मचर्यं महात्मनाम्

భూమిని వత్సగా భావించి, ఆ ఆత్మమూర్తులైన మహాత్ములు సత్రాన్ని ప్రారంభించారు; వారి సత్రంలో మహాత్ముల బ్రహ్మచర్యం స్థిరంగా నిలిచింది।

Verse 27

विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विस्वसृजामिव / वैखानसैः प्रियसखैर्वाल खिल्यैर्मरीचिभिः

జగత్తును సృష్టించదలచిన ఆ ప్రాచీన విశ్వస్రష్టులవలె, వైఖానస ప్రియసఖులు మరియు వాలఖిల్య మరీచులతో కూడి।

Verse 28

अजैश्च मुनिभिर्जातं सूर्यवैश्वानरप्रभः / वितृदेवाप्सरःसिद्धैर्गन्धर्वोरगचारणैः

అజ మునుల నుండి జన్మించిన, సూర్య-వైశ్వానరుల వలె ప్రకాశించే వాడు; మరియు విటృదేవులు, అప్సరసలు, సిద్ధులు, గంధర్వులు, ఉరగులు, చారణులతో కూడినవాడు।

Verse 29

भारतैः शुशुभे राजा देवैरिन्द्रसमो यथा / स्तोत्रशस्त्रैर्गृहैर्देवान्पितॄन्पित्र्यैश्च कर्मभिः

భారతులచే రాజు దేవులచే ఇంద్రుడు శోభించినట్లే శోభించాడు; స్తోత్రాలు, శాస్త్రాలు, గృహకర్మల ద్వారా దేవులను, పితృదేవతలను పితృకర్మలతో ఆరాధించాడు।

Verse 30

आनर्चुःस्म यथाजाति गन्धर्वादीन् यथाविधि / आराधने स सस्मार ततः कर्मान्तरेषु च

వారు తమ తమ వర్గానుసారం గంధర్వాదులను విధివిధానంగా ఆరాధించారు; ఆ ఆరాధనలో అతడు తరువాత ఇతర కర్మల మధ్యలో కూడా స్మరించుచుండెను।

Verse 31

जगुः सामानि गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः / व्याजह्रुर्मुनयो वाचं चित्राक्षरपदां शुभाम्

గంధర్వులు సామగానాలు పాడారు, అప్సరాగణాలు నర్తించారు; మునులు శుభమైన, విచిత్రాక్షరపదాలతో కూడిన వాణిని ఉచ్చరించారు।

Verse 32

मन्त्रादि तत्र विद्वांसो जजपुश्च परस्परम् / वितण्डावचनैश्चैव निजघ्नुः प्रतिवादिनः

అక్కడ పండితులు పరస్పరం మంత్రాదులను జపించుచు, విటండావచనాలతో ప్రతివాదులను పరాజయపరచిరి.

Verse 33

ऋषयश्चैव विद्वांसः शब्दार्थन्यायकोविदाः / न तत्र हारितं किञ्चिद्विविशुर्ब्रह्मराक्षसाः

అక్కడ ఋషులు, పండితులు శబ్దార్థన్యాయంలో నిపుణులు; అక్కడ ఏదీ హరించబడలేదు, అయినా బ్రహ్మరాక్షసులు ప్రవేశించిరి.

Verse 34

नैव यज्ञहरा दैत्या नैव वाजमुखास्त्रिणः / प्रायश्चित्तं दरिद्रं च न तत्र समजायत

అక్కడ యజ్ఞహర దైత్యులు లేరు, వాజముఖాస్త్రధారులు లేరు; అక్కడ ప్రాయశ్చిత్తమూ దారిద్ర్యమూ కలుగలేదు.

Verse 35

शक्तिप्रज्ञाक्रियायेगैर्विधिराशीष्वनुष्टितः / एवं च ववृधे सत्रं द्वादशाब्दं मनीषिणाम्

శక్తి, ప్రజ్ఞ, క్రియాయోగములతో విధి ప్రకారం ఆశీర్వాదకర్మలు నిర్వహించబడెను; ఈ విధంగా మునీశ్వరుల సత్రం పన్నెండు సంవత్సరాలు వృద్ధి చెందెను.

Verse 36

ऋषीणां नैमिषीयाणां तदभूदिव वज्रिणः / वृद्धाद्या ऋत्विजो वीरा ज्योतिष्टोमान् पृथक्पृथक्

నైమిషారణ్య ఋషులకు అది వజ్రధారి ఇంద్రునివలె అనిపించెను; వృద్ధాద్య వీర ఋత్విజులు వేర్వేరుగా జ్యోతిష్టోమ యజ్ఞములు నిర్వహించిరి.

Verse 37

चक्रिरे पृष्ठगमनाः सर्वानयुतदक्षिणान् / समाप्तयज्ञो यत्रास्ते वासुदेवं महाधिपम्

వారు వెనుకనడుచుచు పదివేల దక్షిణలతో సమస్త దానములు చేసిరి; యజ్ఞము సమాప్తమైన చోట మహాధిపతి వాసుదేవుడు ఆసీనుడై యుండెను।

Verse 38

पप्रच्छुरमितात्मानं भवद्भिर्यदहं द्विजः / प्रचोदितः स्ववंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः

మీ ప్రేరణచేత నేను ద్విజుడు స్వవంశార్థముగా ఆ అమితాత్మ మహాపురుషుని ప్రశ్నించితిని; అప్పుడు ప్రభువు వారికి పలికెను।

Verse 39

शिष्यःस्वयंभुवो देवः सर्वं प्रत्यक्षदृग्वशी / अणिमादिभिरष्टाभिः सूक्ष्मैरङ्गैः समन्वितः

అతడు స్వయంభూ దేవుని శిష్యుడు, సమస్తమును ప్రత్యక్షంగా చూచు ఇంద్రియవశీకర్త; అణిమాది ఎనిమిది సూక్ష్మ సిద్ధులతో సమన్వితుడు।

Verse 40

तिर्यग्वातादिभिर्वर्षैः सर्वां ल्लोकान्बिभर्ति यः / सप्तस्कन्धा भृताः शाखाः सर्वतोयाजराजरान्

తిర్యగ్వాతాది వర్షములచేత సమస్త లోకములను పోషించువాడు; ఏడు స్కంధములు, ధృతమైన శాఖలతో కూడి, సర్వత్ర జలసమృద్ధుడై అజరామరుడై యుండును।

Verse 41

विषयैर् मरुतो यस्य संस्थिताः सप्तसप्तकाः / व्यूहत्रयाणां सूतानां कुर्वन् सत्रं महाबलः

యస్య అధీనముగా విషయములలో స్థితమైన మరుతులు ఏడు-ఏడు సమూహములుగా నిలిచియున్నారు; ఆ మహాబలుడు మూడు వ్యూహముల సూతులకై సత్రయజ్ఞము నిర్వహించుచున్నాడు।

Verse 42

तेजसश्वाप्युपायानां दधातीह शरीरिणः / प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः

ఆయనే తేజస్సుకు సంబంధించిన ఉపాయాలను కూడా ఇక్కడ శరీరధారులలో స్థాపిస్తాడు; ప్రాణాది ఐదు వృత్తులు తమ తమ క్రియలతో ధారణను నిర్వహిస్తాయి.

Verse 43

पूर्यमामः शरीराणां धारणं यस्य कुर्वते / आकाशयोनिर्द्विगुणः शाब्दस्पर्शसमन्वितः

పూర్ణమవుతున్న శరీరాల ధారణను ఎవడు చేస్తాడో, ఆ ఆకాశయోని ద్విగుణమై శబ్ద-స్పర్శాలతో సమన్వితమై ఉంటుంది.

Verse 44

वाचोरणिः समाख्याता शब्दशास्त्रविचक्षणैः / भारत्यार्ः श्लक्ष्णया सर्वान्मुनीन्प्रह्लादयन्निव

శబ్దశాస్త్రంలో నిపుణులు దీనిని ‘వాచోరణి’ అని పిలిచారు; సరిస్వతీదేవి మృదువాక్యంతో సమస్త మునులను ఆనందింపజేస్తున్నట్లుగా.

Verse 45

पुराणज्ञाः सुमनसः पुराणाश्रययुक्तया / पुराम नियता विप्राः कथामकथयद्विभुः

పురాణజ్ఞులు, ప్రసన్నచిత్తులు, పురాణాశ్రయంతో యుక్తులైన నియత విప్రుల సమక్షంలో విభువు ఆ ప్రాచీన కథను వివరించాడు.

Verse 46

एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यानं द्विजसत्तमाः / ऋषीणां च परं चैतल्लोकतत्त्वमनुत्तमम्

హే శ్రేష్ఠ ద్విజులారా! ఇది సమస్తం జరిగినట్లే చెప్పబడిన ఆఖ్యానం; ఇది ఋషుల పరమ జ్ఞానం, లోకతత్త్వంలో అనుత్తమమైనది.

Verse 47

ब्रह्मणा यत्पुरा प्रोक्तं पुराणं ज्ञानमुत्तमम् / देवतानामृषीणां च सर्वपापप्रमोचनम्

బ్రహ్ముడు పూర్వం ఉపదేశించిన ఉత్తమ జ్ఞానరూప పురాణము ఇది; దేవతలకును ఋషులకును సంబంధించినదై, సమస్త పాపాలను నివారించునది.

Verse 48

विस्तरेणानुपूर्व्या च तस्य वक्ष्याम्यनुक्रमम्

ఇప్పుడు దాని అనుక్రమాన్ని విస్తారంగా, క్రమక్రమంగా నేను వివరిస్తాను.