Shloka 56
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
तस्य पीत्वा फलरसं जीवन्ति च समायुतम् / पार्श्वे माल्यवतश्चापि पूर्वे ऽपूर्वा तु गण्डिका
Transliteration
tasya pītvā phalarasaṃ jīvanti ca samāyutam / pārśve mālyavataścāpi pūrve 'pūrvā tu gaṇḍikā
Translation
ఆ వృక్షపు ఫలరసాన్ని త్రాగి వారు దీర్ఘకాలం జీవిస్తారు. దాని పక్కన మాల్యవత్ ఉంది; తూర్పున అపూర్వమైన గండిక ఉంది.
Word by Word
तस्यof it/of that (tree)
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन (Genitive singular of pronoun)
पीत्वाhaving drunk
पीत्वा:
पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); ‘having drunk’
फलरसम्fruit-juice
फलरसम्:
कर्म (Karma/Object of pītvā)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd case/Accusative); एकवचन; तत्पुरुष-समास (फलस्य रसः)
जीवन्तिthey live
जीवन्ति:
क्रिया (Verb; action)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष (3rd person); बहुवचन (Plural)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-अव्यय (conjunction)
समायुतम्together/collectively
समायुतम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + युज् (धातु) → आयुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participial adjective); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (सम्-आयुत = joined/combined; here adverbial sense ‘together/collectively’)
पार्श्वेat the side
पार्श्वे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th case/Locative); एकवचन
माल्यवतस्यof Mālyavat (mountain/region)
माल्यवतस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमाल्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (particle: also/even)
पूर्वेin the east
पूर्वे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन (locative: in the east)
अपूर्वाunprecedented/unique
अपूर्वा:
विशेषण (Adjective of gaṇḍikā)
TypeAdjective
Rootअपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
तुbut/indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (particle: but/indeed)
गण्डिकाGaṇḍikā (name of a region/land)
गण्डिका:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगण्डिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन