Shloka 55
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
तत्र दिव्यो महावृक्षः पनसः पड्रसाश्रयः / ईश्वरो ब्रह्मणः पुत्रः कामचारी मनोजवः
Transliteration
tatra divyo mahāvṛkṣaḥ panasaḥ paḍrasāśrayaḥ / īśvaro brahmaṇaḥ putraḥ kāmacārī manojavaḥ
Translation
అక్కడ ఒక దివ్య మహావృక్షం—పనసం—ఉంది; అది షడ్రసాలకు ఆశ్రయం. అక్కడ బ్రహ్ముని కుమారుడైన ఈశ్వరుడు ఉన్నాడు; అతడు ఇష్టానుసారంగా సంచరించేవాడు, మనస్సువలె వేగవంతుడు.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
दिव्यःdivine
दिव्यः:
विशेषण (Adjective of subject)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st case/Nominative); एकवचन (Singular)
महावृक्षःa great tree
महावृक्षः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् वृक्षः)
पनसःjackfruit tree
पनसः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to mahāvṛkṣaḥ)
TypeNoun
Rootपनस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
पड्रसाश्रयःabode of six tastes
पड्रसाश्रयः:
विशेषण (Adjective of panasaḥ/mahāvṛkṣaḥ)
TypeAdjective
Rootपड् (षट्) (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक) + आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष-समास (पड्रसानाम् आश्रयः = six-flavoured-juices’ abode)
ईश्वरःlord
ईश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th case/Genitive); एकवचन
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition to īśvaraḥ)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
कामचारीmoving at will
कामचारी:
विशेषण (Adjective of īśvaraḥ/putraḥ)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष-समास (कामेन/कामतः चारिन् = moving at will)
मनोजवःswift as thought
मनोजवः:
विशेषण (Adjective of īśvaraḥ/putraḥ)
TypeAdjective
Rootमनस् (प्रातिपदिक) + जव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; तत्पुरुष-समास (मनसः जवः = speed of mind)