Adhyaya 12
Prakriya PadaAdhyaya 1253 Verses

Adhyaya 12

Agnibheda–Vaṃśa: Forms of Agni, Their Functions, and Progeny (अग्निभेद-वंशः)

ఈ అధ్యాయంలో అగ్నికి సంబంధించిన తాత్త్విక–వంశావళి వివరణ ఇవ్వబడింది. స్వాయంభువ మన్వంతరంలో బ్రహ్మ మనస్పుత్రుడైన అభిమానిని పేర్కొని, అతనికి స్వాహాతో సంబంధం చూపుతారు. వారి నుండి పావక, పవమాన, శుచి అనే మూడు ప్రధాన అగ్నులు జన్మిస్తాయి; ఇవి వరుసగా వైద్యుత (విద్యుత్), నిర్మథ్య (మథనజన్య), సౌర (సూర్య) రూపాలతో అనుసంధానించబడతాయి. అనంతరం కార్యభేదంగా దేవతల హవ్యవాహన అగ్ని, పితృలతో సంబంధమైన కవ్యవాహన అగ్ని అని చెప్పి, వారి సంతానాలు మరియు ఉపభేదాలు (గార్హపత్య/ఆహవనీయ మొదలైనవి) పేర్లతో సూచిస్తారు. పురాణాల ‘గణన ద్వారా జగత్-నిర్మాణం’ శైలిలో పేర్లు, పాత్రలు, తండ్రి–కొడుకు సంబంధాలు వరుసగా అమర్చి, చివరగా అగ్నివంశాన్ని నదులతో కూడా సంక్షిప్తంగా కలిపి యజ్ఞాగ్నిని పవిత్ర భూదృశ్యంలో స్థాపితం చేస్తుంది।

Shlokas

Verse 1

विस्तरेणानुपूर्व्याच्च अग्नेर्वक्ष्याम्यतः परम् / इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे ऋषिसर्गवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः सूत उवाच यो ऽसावग्ने रभिमानी स्मृतः स्वायंभुवे ऽन्तरे / ब्रह्मणो मानसः पुत्रस्तस्मात्स्वाहा व्यजायत

ఇకపై అగ్నిని విస్తారంగా, క్రమంగా వివరిస్తాను. సూతుడు పలికెను—స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ‘అభిమానీ’ అని ప్రసిద్ధుడైన అగ్ని బ్రహ్మ యొక్క మానసపుత్రుడు; అతనినుండే స్వాహా జన్మించింది।

Verse 2

पावकं पवमानं च शुचिरग्निश्च यः स्मृतः / निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

అగ్నికి పావక, పవమాన, శుచి అనే మూడు పేర్లు స్మృతం. మథనంతో పుట్టిన అగ్ని ‘పవమాన’గా, విద్యుత్తుతో పుట్టిన అగ్ని ‘పావక’గా చెప్పబడుతుంది।

Verse 3

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्तु ते त्रयः / निर्मथ्यः पवमानस्तु शुचिः सौरस्तु यः स्मृतः

‘శుచి’ను సౌరుడు (సూర్యసంబంధి)గా తెలుసుకోవాలి; ఆ ముగ్గురూ స్వాహా పుత్రులే. మథనజన్యుడు ‘పవమాన’; ‘శుచి’గా స్మృతుడైనవాడు సౌరుడే।

Verse 4

अब्योनिर्वैद्युतश्चैव तेषां स्थानानि तानि वै / पवमानात्मजश्चैव कव्यवाहन उच्यते

అబ్యోని మరియు వైద్యుత—ఇవే వారి వారి స్థానములు; అలాగే పవమానుని కుమారుడు ‘కవ్యవాహనుడు’ అని పిలువబడును.

Verse 5

पावकिः सहरक्षस्तु हव्यवाहः शुचेः सुतः / देवानां हव्यवाहो ऽग्निः पितॄणां कव्यवाहनः

పావకి, సహ-రక్షస్ మరియు హవ్యవాహుడు—ఇవన్నీ శుచియొక్క కుమారులు. దేవతలకు అగ్ని ‘హవ్యవాహుడు’; పితృలకు ‘కవ్యవాహనుడు’.

Verse 6

सह रक्षो ऽसुराणां तु त्रयाणां तु त्रयो ऽग्नयः / एतेषां पुत्रपौत्रास्तु चत्वारिंशन्न वैव तु

రాక్షసులు, అసురులతో కూడిన ఈ ముగ్గురికి మూడు అగ్నులు ఉన్నాయి; వీరి కుమారులు, మనుమలు కలిపి నిజంగా నలభై మంది.

Verse 7

वक्ष्यामि नामभिस्तेषां प्रविभागं पृथक्पृथक् / विश्रुप्तो लौकिको ऽग्निस्तु प्रथमो ब्रह्मणः सुतः

ఇప్పుడు వారి విభాగాన్ని పేర్లతో విడివిడిగా చెప్పుదును. ‘విశ్రుప్త’ అనే లోకిక అగ్ని బ్రహ్ముని మొదటి కుమారుడు.

Verse 8

ब्रह्मो दत्ताग्निस त्पुत्रो भरतो नाम विश्रुतः / वैश्वानरः सुतस्तस्य वहन् हव्यं समाः शतम्

బ్రహ్ముని కుమారుడు దత్తాగ్ని ‘భరత’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. అతని కుమారుడు వైశ్వానరుడు నూరు సంవత్సరాలు హవ్యాన్ని మోసెను.

Verse 9

संभृतो ऽथर्वणा पूर्वमेधितिः पुष्करोदधौ / सोथर्वा लौकिको ऽग्निस्तु दर्पहाथर्वणः स्मृतः

అథర్వణ ఋషి పూర్వమేధితి పుష్కరోదధౌ వద్ద అగ్నిని సమ్భరించాడు. ఆ అథర్వానే లోకిక అగ్ని; ‘దర్పహా’ అథర్వణుడని స్మృతం.

Verse 10

अथर्वा तु भृगुर्जज्ञे ह्यग्निराथर्वणः स्मृतः / तस्मात्स लौकिको ऽग्निस्तु दध्यङ्ङाथर्वणो मतः

అథర్వా నుండి భృగువు జన్మించాడు; అతడే ‘ఆథర్వణ అగ్ని’గా స్మృతుడు. అందుచేత ఆ లోకిక అగ్ని ‘దధ్యఙ్’ ఆథర్వణుడని మతం.

Verse 11

आथर्वः पवमानस्तु निर्मथ्यः कविभिः स्मृतः / स ज्ञेयो गार्हपत्यो ऽग्निस्तस्य पुत्रद्वयं स्मृतम्

ఆథర్వ పవమానుడిని కవులు ‘నిర్మథ్య’—మథనజన్యుడు—అని స్మరించారు. అతడే గార్హపత్య అగ్ని; అతనికి ఇద్దరు కుమారులు స్మృతం.

Verse 12

शंस्यस्त्वाह वनीयो ऽग्नेः स्मृतो यो हव्यवाहनः / द्वितीयस्तु सुतः प्रोक्तः शुको ऽग्निर्यः प्रणीयते

శంస్యుడు అగ్నியின் ‘వనీయ’ రూపంగా స్మృతుడు, హవ్యవాహనుడు. రెండవ కుమారుడు ‘శుక’ అగ్ని అని చెప్పబడెను; అతడు యజ్ఞంలో ప్రణీతుడై నడిపించబడతాడు.

Verse 13

तथा सव्यापसव्यौ च शंस्यस्याग्नेः सुतावुभौ / शंस्यस्तु षोडश नदीश्चकमे हव्यवाहनः

అలాగే శంస్య అగ్నికి ‘సవ్య’ మరియు ‘అపసవ్య’ అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు. హవ్యవాహనుడైన శంస్యుడు పదహారు నదులను వరించాడు.

Verse 14

यो सावाहवनीयो ऽग्निरभिमानी द्विजैः स्मृतः / कावेरीं कृष्णवेणां च नर्मदां यमुनां तथा

ద్విజులు ‘ఆహవనీయ అగ్ని’కి అధిష్ఠాత దేవుడని స్మరించే వాడు, కావేరి, కృష్ణవేణా, నర్మదా, యమునా నదులలోనూ నివసించెను.

Verse 15

गोदावरीं वितस्तां च चन्द्रभागामिरावतीम् / विपाशां कौशिकीञ्चैव शतद्रूं सरयूं तथा

అలాగే గోదావరి, విటస్తా, చంద్రభాగా, ఇరావతి, విపాశా, కౌశికీ, శతద్రూ, సరయూ నదులలోనూ ఆయన సన్నిధి ఉంది.

Verse 16

सीतां सरस्वतीं चैव ह्रादिनीं पावनीन्तथा / तासु षोडशधामानं प्रविभज्य पृथक्पृथक्

మరియు సీతా, సరస్వతి, హ్రాదినీ, పావనీ నదులలో కూడా, పదహారు ధామాలను ఒక్కొక్కటిగా విభజించి స్థాపించాడు.

Verse 17

आत्मानं व्यदधात्तासु धिष्णीष्वथ बभूव सः / कृत्तिकाचारिणी धिष्णी जज्ञिरे ताश्च धिष्णयः

తదుపరి ఆయన ఆ ధిష్ణీలలో తన స్వరూపాన్ని స్థాపించి అక్కడే ప్రత్యక్షమయ్యాడు; కృత్తికాచారిణీ ధిష్ణీ నుండి ఆ ధిష్ణీలు జన్మించాయి.

Verse 18

धिष्णीषु जज्ञिरे यस्माद् धिष्णयस्तेन कीर्त्तिताः / इत्येते वै नदीपुत्रा धिष्णीष्वेवं विजज्ञिरे

ధిష్ణీలలోనే వారు జన్మించినందున ‘ధిష్ణయ’ అని కీర్తింపబడ్డారు; ఈ విధంగా ఈ నదీపుత్రులు ధిష్ణీలలోనే ఉద్భవించారు.

Verse 19

तेषां विहरणीया ये उपस्थेयाश्च ये ऽग्नयः / ताञ्शृणुध्वं समासेन कीर्त्यमानान्यथातथम्

వారిలో సంచరించవలసినవీ, ఉపాసించవలసినవీ అయిన అగ్నులను సంక్షేపంగా యథాతథంగా కీర్తించబడినట్లు వినుడి।

Verse 20

विभुः प्रवाहणो ग्नीध्रस्तत्रस्था धिष्णयो ऽपरे / विधीयन्ते यथास्थानं सूत्याहे सवने क्रमात्

విభు, ప్రవాహణ, గ్నీధ్ర మరియు అక్కడ ఉన్న ఇతర ధిష్ణ్యాలు—సూత్యాహ సవనంలో క్రమంగా తమ తమ స్థానాలలో నియమింపబడతాయి।

Verse 21

अनुद्देश्य निवास्यानामग्नीनां शृणुत क्रमम् / सम्राडग्नि कृशानुर्यो द्वितीयोंऽतरवेदिकः

ఇప్పుడు అనుద్దేశ్య-నివాస్య అగ్నుల క్రమాన్ని వినుడి—సమ్రాడగ్ని ‘కృశాను’; రెండవది ‘అంతరవేదిక’ అగ్ని.

Verse 22

सम्राडग्नमुखानष्टौ उपतिष्ठन्ति तान् द्विजान् / परिषत्पवमानस्तु द्वितीय सो ऽनुदिश्यते

సమ్రాడగ్ని ముఖంగా ఎనిమిది అగ్నులు ఆ ద్విజులను ఉపస్థితి చేసి సేవిస్తాయి; ‘పరిషత్‌పవమాన’ రెండవ అనుదిశ్యగా పేర్కొనబడుతుంది।

Verse 23

प्रतल्कान्यो नभोनाम चत्वरेसौ विभाव्यते / हव्यस्ततो ह्यसंमृष्टः शामित्रे ऽग्नौ विभाव्यते

‘ప్రతల్కాన్య’ అనే ‘నభో’ ఈ చత్వరంలో స్థాపితమని భావించబడుతుంది; అనంతరం ‘హవ్య’ అనే అసంమృష్ట అగ్ని శామిత్ర అగ్నిలో స్థాపితమని భావించబడుతుంది।

Verse 24

ऋतुधामा च सुज्योतिरौदुंबर्यः प्रकीर्त्यते / विश्वव्यचाः समुद्रो ऽग्निर्ब्रह्मस्थाने स कीर्त्यते

ఆయనను ‘ఋతుధామా’ మరియు ‘సుజ్యోతి-ఔదుంబర్య’ అని ప్రఖ్యాతి చేస్తారు. ‘విశ్వవ్యచా’ అనే సముద్రస్వరూప అగ్ని బ్రహ్మస్థానంలో కీర్తింపబడుతుంది.

Verse 25

ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा ब्रह्मस्थाने स उच्यते / अचौकपादुपस्थो यः स वै शालासुखीयकः

బ్రహ్మస్థానంలో ఆయనను ‘బ్రహ్మజ్యోతి’ మరియు ‘వసుర్ధామా’ అని అంటారు. చతురస్రపు పాదాల సమీపంలో ఉన్నవాడు ‘శాలాసుఖీయక’ అని పిలువబడతాడు.

Verse 26

अनुहेश्यो ह्यहिर्बुध्न्यो सो ऽग्रिर्गृहपतिः स्मृतः / शंस्यस्यैते सुताः सर्वे उपस्थेया द्विजैः स्मृताः

‘అనుహేశ్య’ మరియు ‘అహిర్బుధ్న్య’—ఈ అగ్ని ‘గృహపతి’గా స్మరించబడుతుంది. ‘శంస్య’ యొక్క ఈ కుమారులందరూ ద్విజులచే ఉపాస్యులని చెప్పబడారు.

Verse 27

ततो विहरणीयांश्च वक्ष्याम्यष्टौ च तत्सुतान् / विभुः प्रवाहणो ऽग्नीध्रस्तेषां धिष्ण्यस्तथा परे

తదుపరి నేను ‘విహరణీయ’ను మరియు అతని ఎనిమిది కుమారులను వివరిస్తాను. వారిలో ‘విభు’, ‘ప్రవాహణ’, ‘అగ్నీధ్ర’ ఉన్నారు; అలాగే ఇతరులు కూడా వారి ధిష్ణ్యాలు (ఆసనాలు/స్థానాలు)గా చెప్పబడతారు.

Verse 28

विधीयन्ते यथास्थानं सौत्ये ऽह्नि सवने क्रमात् / होत्रीयस्तु स्मृते ह्यग्निर्वह्निर्यो हव्यवाहनः

సౌత్య దినంలో సవన క్రమానుసారం వారు యథాస్థానంగా నియమింపబడతారు. హోత్రీయ అగ్ని అనగా ‘వహ్ని’—హవ్యవాహనుడే అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 29

प्रशान्तो ऽग्निः प्रचेतास्तु द्वितीयश्चात्र नामकः / ततो ऽग्निर्वैश्वदेवस्तु ब्राह्मणाच्छंसिरुच्यते

ఇక్కడ రెండవ అగ్ని ‘ప్రచేతాః’ అనే నామంతో, ‘ప్రశాంత’ుడని కూడా చెప్పబడును. తదుపరి ‘వైశ్వదేవ’ అగ్ని ‘బ్రాహ్మణాచ్ఛంసి’ అని ఉచ్యమగును.

Verse 30

उशिगग्निः कविर्यस्तु पोतो ऽग्निः स विभाव्यते / आवारिरग्निर्वाभारिर्वैष्ठीयः स विभाव्यते

‘ఉశిగ్’ అగ్ని ‘కవి’ అని ప్రసిద్ధి; ‘పోత’ అనే అగ్ని కూడా స్మరణీయుడు. ‘ఆవారి’ మరియు ‘ఆభారి’ అగ్ని ‘వైష్ఠీయ’ అని కూడా భావింపబడును.

Verse 31

अवस्फूर्जो विवस्वांस्तु आस्थांश्चैव स उच्यते / अष्टमः सुध्युरग्निर्योमार्जालीयः स उच्यन्ते

‘అవస్ఫూర్జ’ అగ్ని ‘వివస్వాన్’ మరియు ‘ఆస్థాంశ్చ’ అని కూడా ఉచ్యము. ఎనిమిదవ అగ్ని ‘సుధ్యుః’ నామంతో, ‘యోమార్జాలీయ’ అని కూడా చెప్పబడును.

Verse 32

धिष्ण्यावाहरणा ह्येते सौत्येह्नीज्यन्त वै द्विजैः / अपां योनिः स्मृतो ऽसौ स ह्यप्सुनामा विभाव्यते

ఈ ‘ధిష్ణ్యావాహరణ’ అగ్నులు సౌత్య దినమున ద్విజులచే ఆరాధింపబడుదురు. ఆయన ‘అపాం యోనిః’ అని స్మృతుడు, ‘అప్సునామా’ అని కూడా భావింపబడును.

Verse 33

ततो यः पावको नाम्ना अब्जो यो गर्भ उच्यते / अग्निः सो ऽवभृथे ज्ञेयो वरुणेन सहेज्यते

తదుపరి ‘పావక’ నామక అగ్ని ‘అబ్జ-గర్భ’ అని కూడా ఉచ్యము. ఆయన ‘అవభృథ’ కర్మలో జ్ఞేయుడు; వరుణునితో కలిసి ఆరాధింపబడును.

Verse 34

त्दृच्छयस्तत्सुतो ह्यग्निर्जठरे यो नृणां पचन् / मृत्युमाञ् जाठरस्याग्नेर्विद्वानाग्निः सुतः स्मृतः

అనుకోకుండా అతని కుమారుడే ఆ అగ్ని; అది మనుష్యుల జఠరంలో ఉండి ఆహారాన్ని జీర్ణింపజేస్తుంది. ఆ జాఠరాగ్నిని ‘మృత్యుమాన్’ అంటారు; ‘విద్వాన్-అగ్ని’ అతని కుమారుడని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 35

परस्परोत्थितः सो ऽग्निर्भूतानीह विनिर्दहेत् / पुत्रस्त्वग्नेर्मन्युमतो घोरः संवर्तकः स्मृतः

పరస్పరం నుండి ఉద్భవించిన ఆ అగ్ని ఇక్కడ సమస్త భూతాలను దహించివేస్తుంది. క్రోధమయుడైన అగ్నికి కుమారుడు ‘సంవర్తకుడు’ అతి ఘోరుడని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 36

पिबन्नवः स वसति समुद्रे वडवामुखः / समुद्रवासिनः पुत्रः साहरक्षो विभाव्यते

ఆ వడవాముఖ అగ్ని సముద్రంలో నివసిస్తూ నీటిని త్రాగుతూనే ఉంటుంది. సముద్రవాసి యొక్క కుమారుడు ‘సాహరక్ష’ అని భావించబడుతుంది.

Verse 37

सहरक्षसुतः क्षामो गृहाणां दहते नृणाम् / क्रव्यादग्निः सुतस्तस्य पुरुषानत्ति यो मृतान्

సాహరక్షుని కుమారుడు ‘క్షామ’ మనుష్యుల ఇళ్లను దహించివేస్తాడు. అతని కుమారుడు ‘క్రవ్యాద-అగ్ని’; అది మృత పురుషుల మాంసాన్ని భక్షిస్తుంది.

Verse 38

इत्येते पावकस्याग्नेः पुत्रा एव प्रकीर्त्तिताः / ततः शुचिस्तु वै सौरो गन्धर्वैरायुराहुतः

ఇలా పావక అగ్నికి చెందిన కుమారులే కీర్తించబడ్డారు. అనంతరం సౌరుడైన ‘శుచి’ ఉన్నాడు; గంధర్వులు అతనిని ‘ఆయు’ అని ఆహ్వానించారు.

Verse 39

मथितो यस्त्वरण्यां च सो ऽग्निरग्निं समिन्धति / आयुर्नाम्ना तु भगवानसौ यस्तु प्रणीयते

అరణ్యంలో మథించి పుట్టిన అగ్నియే అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేస్తుంది. విధిపూర్వకంగా ముందుకు నడిపించబడే ఆ భగవంతుడు ‘ఆయు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు.

Verse 40

आयुषो महिषः पुत्रः सहसो नाम तत्सुतः / पाकयज्ञेष्वभीमानी सोग्निस्तु सहसः स्मृतः

ఆయు యొక్క కుమారుడు మహిషుడు; అతని కుమారుడు ‘సహస’ అనే నామధేయుడు. పాకయజ్ఞాలలో అధిష్ఠాతృ-అభిమానిగా ఉన్న ఆ అగ్ని ‘సహస’గా స్మరించబడుతుంది.

Verse 41

पुत्रश्च सहसस्याग्नेरद्भुतः स महायशाः / विविधिश्चाद्भुतस्यापि पुत्रो ऽग्नेस्तुमाहान्स्मृतः

‘సహస’ అనే అగ్నికి కుమారుడు ‘అద్భుత’—అతడు మహాయశస్సు గలవాడు. ‘అద్భుత’కూ కుమారుడు ‘వివిధి’; అతడు అగ్నికి మహత్తర కుమారుడని స్మరించబడుతున్నాడు.

Verse 42

प्रायश्चित्तेष्वभीमानी हुतं भुङ्क्ते हविः सदा / विविधेस्तु सुतो ह्यर्क्क स्तस्य चाग्नेः सुता इमे

ప్రాయశ్చిత్త కర్మలలో అధిష్ఠాతృ-అభిమానిగా ఉండి, అర్పించిన హవిస్సును అతడు ఎల్లప్పుడూ భుజిస్తాడు. ‘వివిధి’కి కుమారుడు ‘అర్క’; ఆ అగ్నికి ఇవే సంతానమని చెప్పబడింది.

Verse 43

अनीकवान् वाजसृक् च रक्षोहा चष्टिकृत्तथा / सुरभिर्वसुरन्नादो प्रविष्टो यः स रुकमराट्

అనీకవాన్, వాజసృక్, రక్షోహా, చష్టికృత; అలాగే సురభి, వసుర, అన్నాద—ఇవన్నిటిలో ప్రవేశించినవాడు ‘రుకమరాట్’ అని పిలువబడతాడు.

Verse 44

शुचेरग्नेः प्रजा ह्येषा वह्नयश्च चतुर्द्दश / इत्येते चाग्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्तेध्वरेषु वै

శుచి అగ్నికి చెందిన ఈ సంతతి, పద్నాలుగు వహ్నులు; ఇవే అగ్నులు అని చెప్పబడినవి, యజ్ఞాలలో విధిగా ప్రతిష్ఠింపబడతాయి।

Verse 45

आदिसर्गे व्यतीता वै यामैः सह सुरोत्तमैः / स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वमग्नयस्तेभिमानिनः

ఆది సృష్టిలో వారు యాములతో కూడి శ్రేష్ఠ దేవులతో కలిసి కాలాన్ని గడిపారు; స్వాయంభువ మన్వంతరానికి ముందుగా ఆ అగ్నులు తమ తమ అధిష్ఠానాభిమానులు అయ్యారు।

Verse 46

एते विहरणीयेषु चेतनाचेतनेषु वै / स्थानाभिमानिनो लोके प्रागासन्हव्यवाहनाः

చేతన-అచేతన, చర-అచరమైన విహరణీయ స్థలాలలో వీరు ఉన్నారు; పూర్వం ఈ హవ్యవాహన అగ్నులు లోకంలో తమ తమ స్థానాభిమానులు అయ్యారు।

Verse 47

काम्यनै मित्तिका यज्ञेष्वेते कर्मस्ववस्थिताः / पूर्वमन्वतंरे ऽतीताः शुकैर्यागैश्च तैः सह

కామ్య, నైమిత్తిక యజ్ఞాలలో వీరు తమ తమ కర్మాలలో స్థితులై ఉన్నారు; పూర్వ మన్వంతరంలో వారు శుద్ధ యాగాలతో కలిసి గతించిపోయారు।

Verse 48

देवैर्महात्मभिः पुण्यैः प्रथमस्यान्तरे मनोः / इत्येतानि मजोक्तानि स्थानानि स्थानिनश्च ह

ప్రథమ మనువు అంతరంలో పుణ్య మహాత్మ దేవులచే—ఈ స్థానాలు మరియు స్థానాధిపతులు—ఇలా నేను చెప్పాను।

Verse 49

तैरेव तु प्रसंख्यातमतीतानागतेष्विह / सन्वन्तरेषु सर्वेषु लक्षणं जातवेदसाम्

ఇవే ఆధారంగా ఇక్కడ గత-భవిష్యత్ సమస్త మన్వంతరాలలో జాతవేదసులు (అగ్నులు) యొక్క లక్షణం లెక్కించబడింది।

Verse 50

सर्वे तपस्विनो ह्येते सर्वे ब्रह्मभृतस्तथा / प्रजानां पतयः सर्वे ज्योतिष्मन्तश्च ते स्मृताः

వీరు అందరూ తపస్వులు, అందరూ బ్రహ్మాన్ని ధారించువారు; వీరు సమస్త ప్రజల అధిపతులు, తేజస్సుతో కూడినవారని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 51

स्वारोचिषादिषु ज्ञेयाः सावर्ण्यं तेषु सप्तसु / मन्वन्तरेषु सर्वेषु नामरूपप्रयोजनैः

స్వారోచిష మొదలైన ఆ ఏడు మన్వంతరాలలో, నామ-రూప-ప్రయోజనాల ప్రకారం వారిని ‘సావర్ణ్యులు’గా తెలుసుకోవాలి।

Verse 52

वर्त्तन्ते वर्त्तमानैश्च यामैदेवैः सहाग्नयः / अनागतैः सुरैः सार्द्धं वर्त्स्यन्ते ऽनागताग्नयः

ప్రస్తుత యామదేవులతో కలిసి ఈ అగ్నులు ప్రస్తుతం ప్రవృత్తమై ఉన్నాయి; భవిష్యత్ సురులతో కలిసి భవిష్యత్ అగ్నులు ప్రవృత్తమవుతాయి।

Verse 53

इत्येष निचयो ऽग्नीनामनुक्रान्तो यथाक्रमम् / विस्तरेणानुपुर्व्या च पितॄणां वक्ष्यते पुनः

ఇలా అగ్నుల సమూహం క్రమంగా వివరించబడింది; ఇక పితృదేవతల విషయమూ విస్తారంగా, అనుక్రమంగా మళ్లీ చెప్పబడుతుంది।

Frequently Asked Questions

A genealogical chain centered on Agni: Abhimānī (as Brahmā’s mind-born son in the Svāyaṃbhuva Manvantara) linked with Svāhā, producing the triad Pāvaka–Pavamāna–Śuci, followed by further named descendants and specialized fires aligned to ritual functions.

Havyavāha is identified as the fire that conveys offerings (havya) to the Devas, while Kavyavāhana is associated with offerings (kavya) for the Pitṛs, expressing a cosmological division of sacrificial transmission by recipient domain.

No. The sampled content is a ritual-cosmological and genealogical taxonomy of Agni and related fires; Lalitopākhyāna themes (vidyā/yantra, Śrīvidyā theology, Bhaṇḍāsura narrative) belong to later sections of the Brahmāṇḍa Purāṇa’s overall structure.