Shloka 65
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
अमावास्यानिशायां तु तस्यां युक्तः सादा भवेत् / रुद्राविष्टं सर्वमिदं तनुभिर्न्नामभिश्च ह
Transliteration
amāvāsyāniśāyāṃ tu tasyāṃ yuktaḥ sādā bhavet / rudrāviṣṭaṃ sarvamidaṃ tanubhirnnāmabhiśca ha
Translation
అమావాస్య రాత్రిలో మనిషి ఎల్లప్పుడూ నియమసంయమంతో ఉండాలి. ఈ సమస్తం రుద్రావిష్టమే—ఆయన తనువులూ నామాలూ రూపంగా వ్యాపించింది.
Word by Word
अमावास्या-निशायाम्on the night of new moon
अमावास्या-निशायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक) + निशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अमावास्यायाः निशा)
तुbut/indeed
तु:
Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तस्याम्in that (night)
तस्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सर्वनाम
युक्तःdisciplined/engaged
युक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘joined/engaged’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
सदाalways
सदा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक
भवेत्should be
भवेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
रुद्र-आविष्टम्pervaded/possessed by Rudra
रुद्र-आविष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरुद्र (प्रातिपदिक) + आविष्ट (वि+आ+विश् धातु से क्त-कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषार्थः: ‘रुद्रेण आविष्टम्’ (instrumental sense)
सर्वम्all
सर्वम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
इदम्this (universe)
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तनुभिःby bodies/forms
तनुभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
नामभिःby names
नामभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
हindeed
ह:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/assurance)