Shloka 64
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
गोपायति दिवादित्यः प्रजा नक्तं तु चन्द्रमाः / एकरात्रौ समेयातां सूर्या चन्द्रमसावुभौ
Transliteration
gopāyati divādityaḥ prajā naktaṃ tu candramāḥ / ekarātrau sameyātāṃ sūryā candramasāvubhau
Translation
పగలు ఆదిత్యుడు ప్రజలను కాపాడుతాడు; రాత్రి చంద్రుడు. ఒకే రాత్రిలో—అమావాస్యనాడు—సూర్యచంద్రులు ఇద్దరూ కలుసుకుంటారు.
Word by Word
गोपायतिprotects
गोपायति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगुप्/गोपाय (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दिवाby day
दिवा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootदिवा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (by day)
आदित्यःthe Sun (Āditya)
आदित्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन
नक्तम्at night
नक्तम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनक्तम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (by night)
तुbut
तु:
Contrast (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast)
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एकरात्रौon one night
एकरात्रौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootएक (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; द्विगु-समास (one-night)
समेयाताम्let them come together/meet
समेयाताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+इ (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive sense), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन (dual)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्रमसौthe two: Sun and Moon (Moon as one of the pair)
चन्द्रमसौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (dual)
उभौboth
उभौ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषण