Shloka 14
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
षष्ठं वै देहि मे नाम इत्युक्तः प्रत्युवाच तम् / भीमस्त्वं देव नाम्नासि इत्युक्तः सो ऽरुदत्पुनः
Transliteration
ṣaṣṭhaṃ vai dehi me nāma ityuktaḥ pratyuvāca tam / bhīmastvaṃ deva nāmnāsi ityuktaḥ so 'rudatpunaḥ
Translation
“నాకు ఆరవ నామం దయచేయండి” అని చెప్పగా అతడు అతనికి ప్రత్యుత్తరమిచ్చెను. “నీవు దేవనామంగా ‘భీముడు’” అని చెప్పగా అతడు మరల ఏడ్చెను.
Word by Word
ṣaṣṭhamthe sixth (name)
ṣaṣṭham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootṣaṣṭha (षष्ठ प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; ordinal adjective used with implied 'nāma'
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (वै अव्यय)
FormParticle/emphasis (निपात)
dehigive
dehi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdā (दा धातु)
FormLoṭ (Imperative/आज्ञार्थ), Madhyama-puruṣa (2nd/मध्यम), Ekavacana; parasmaipada
meto me
me:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootasmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormCaturthī (4th/चतुर्थी) Ekavacana (dative sense)
nāmaname
nāma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnāman (नामन् प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (इति अव्यय)
FormQuotation particle (इति-प्रयोग)
uktaḥhaving been addressed
uktaḥ:
Karta (कर्ता) (as predicate to implied subject)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु) + kta (क्त)
FormKta-participle (past passive participle/कर्मणि भूतकृदन्त), Puṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana
pratyuvācareplied
pratyuvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-√vac (प्रति + वच् धातु)
FormLiṭ (Perfect/परोक्षभूत), Prathama-puruṣa (3rd/प्रथम), Ekavacana; parasmaipada
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana
bhīmaḥBhīma
bhīmaḥ:
Pradhāna-nāma (प्राधान्येन नाम)
TypeNoun
Rootbhīma (भीम प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana; predicate nominative
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (युष्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPrathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (देव प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana (Vocative/सम्बोधन), Ekavacana
nāmnāby the name
nāmnā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnāman (नामन् प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana (instrumental: by the name)
asiyou are
asi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLaṭ (Present/वर्तमान), Madhyama-puruṣa (2nd/मध्यम), Ekavacana; parasmaipada
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (इति अव्यय)
FormQuotation particle (इति-प्रयोग)
uktaḥhaving been addressed
uktaḥ:
Karta (कर्ता) (as predicate to 'saḥ')
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु) + kta (क्त)
FormKta-participle (past passive participle/कर्मणि भूतकृदन्त), Puṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana
arudatwept
arudat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootrud (रुद् धातु)
FormLaṅ (Imperfect/अनद्यतनभूत), Prathama-puruṣa (3rd/प्रथम), Ekavacana; parasmaipada
punaḥagain
punaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (पुनः अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)