Shloka 76
Jayantī–Kāvyā (Śukra) Saṃvāda: Varadāna and the Ten-Year Concealment
Devanagari script
त्रैलोक्यस्य भवान्राजा त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् / दातुमर्हसि मे राजन्विक्रमांस्त्रीनिति प्रभुः
Transliteration
trailokyasya bhavānrājā tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam / dātumarhasi me rājanvikramāṃstrīniti prabhuḥ
Translation
ప్రభువు ఇలా అన్నాడు—‘ఓ రాజా! నీవు త్రిలోకాధిపతి; సమస్తమూ నీలోనే స్థితి పొందింది. కాబట్టి నాకు మూడు అడుగుల స్థలాన్ని దానం చేయవలసినవాడవు.’
Word by Word
त्रैलोक्यस्यof the three worlds
त्रैलोक्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः लोकाः → त्रैलोक्यम्)
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; आदरार्थ-सर्वनाम
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate nominative)
त्वयिin you
त्वयि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; सर्वनाम
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
प्रतिष्ठितम्is established
प्रतिष्ठितम्:
Kriya (क्रिया/स्थित्यर्थ)
TypeVerb
Rootप्रति-√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past passive participle/क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; 'सर्वम्' इत्यस्य विधेय
दातुम्to give
दातुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√दा (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive); प्रयोजनार्थ (to give)
अर्हसिyou ought/are worthy
अर्हसि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
Formलट्-लकार (Present); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
मेto me/for me
मे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative); enclitic pronoun
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
विक्रमान्strides/steps
विक्रमान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), बहुवचन
त्रीन्three
त्रीन्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative), बहुवचन; संख्याविशेषण (for 'विक्रमान्')
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-अव्यय (quotative)
प्रभुःthe Lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन