Shloka 55
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
कल्पान्ते ऽभ्युदितस्येव मण्डलं परिवेषितम् / कल्पान्ताग्नसमज्वालाभीषणं स्फुरतो वपुः
Transliteration
kalpānte 'bhyuditasyeva maṇḍalaṃ pariveṣitam / kalpāntāgnasamajvālābhīṣaṇaṃ sphurato vapuḥ
Translation
కల్పాంతంలో ఉదయించిన సూర్యుని వలె పరివేషంతో కూడిన మండలంలా కనిపించింది. అతని మెరుస్తున్న దేహం ప్రళయాగ్ని జ్వాలలవలె భీషణంగా ఉంది.
Word by Word
कल्पान्तेat the end of an aeon
कल्पान्ते:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकल्प-अन्त (प्रातिपदिक; components: कल्प + अन्त)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
अभ्युदितस्यof (one) risen/appeared
अभ्युदितस्य:
उपमान-सम्बन्ध (genitive with iva)
TypeAdjective
Rootअभि-उद्-इ (धातु) → अभ्युदित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
इवlike
इव:
उपमानसूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
मण्डलम्disk, orb
मण्डलम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here प्रथमा (subject)
परिवेषितम्surrounded, encircled
परिवेषितम्:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootपरि-वे-ष् (धातु) → परिवेषित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त/PPP)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषण
कल्पान्ताग्नसमज्वालाभीषणम्terrifying with flames like the fire at the end of an aeon
कल्पान्ताग्नसमज्वालाभीषणम्:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootकल्पान्त-अग्नि-समज्वाला-भीषण (प्रातिपदिक; components: कल्पान्त + अग्नि + समज्वाला + भीषण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
स्फुरतःof (one) flashing, quivering
स्फुरतः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootस्फुर् (धातु) → स्फुरत् (कृदन्त-प्रातिपदिक, शतृ/Pres. act. ptc.)
Formषष्ठी (Genitive), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त; 'of (him/it) flashing'
वपुःbody, form
वपुः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन