Adhyaya 54

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरचरितेसागराविनाशो नाम त्रिपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५३// जैमिनिरुवाच क्रोधाग्निमेनं विप्रेन्द्र सद्यः संहर्त्तुमर्हसि / नो चेदकाले लोको ऽयं सकलस्तेन दह्यते

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగం తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలోని సగరచరిత్రలో ‘సాగరావినాశ’ అనే త్రిపంచాశత్తమ అధ్యాయం. జైమిని పలికెను—హే విప్రేంద్రా! ఈ క్రోధాగ్నిని వెంటనే సంహరించవలెను; లేకపోతే కాలానికి ముందే ఈ సమస్త లోకం దానిచేత దహించబడును।

Verse 2

दृष्टस्ते महिमानेन व्याप्तमासीच्चराचरम् / क्षमस्व संहर क्रोधं नमस्ते विप्रपुङ्गव

చరాచరమంతటిని వ్యాపింపజేసిన మీ మహిమను మేము చూశాము. క్షమించండి; క్రోధాన్ని సంహరించండి. హే విప్రపుంగవా, మీకు నమస్కారం।

Verse 3

एवं संस्तूयमानस्तु भगवान्कपिलो मुनिः / तूर्णमेव क्षयं निन्ये क्रोधाग्निमतिभैरवम्

ఇలా స్తుతింపబడుతున్న భగవాన్ కపిల ముని ఆ అత్యంత భయంకరమైన క్రోధాగ్నిని వెంటనే క్షయానికి చేర్చి శాంతింపజేశాడు।

Verse 4

ततः प्रशान्तमभवज्जगत्सर्वं चराचरम् / देवास्तपस्विनश्चैव बभूवुर्विगतज्वराः

అప్పుడు చరాచరమయిన సమస్త జగత్తు ప్రశాంతమైంది. దేవతలూ తపస్వులూ జ్వరరహితులైయ్యారు.

Verse 5

एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्नारदो मुनिः / अयोध्या मगमद्राजन्देवलोकाद्यदृच्छया

అదే సమయంలో, ఓ రాజా, భగవాన్ ముని నారదుడు దేవలోకమునుండి యదృచ్ఛగా అయోధ్యకు వచ్చాడు.

Verse 6

तमागतमभिप्रेक्ष्य नारदं सगरस्तदा / अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयामास शास्त्रतः

నారదుడు వచ్చినట్లు చూసి, సగరుడు అప్పుడు శాస్త్రవిధిగా అర్ఘ్యము, పాద్యము మొదలైనవాటితో సమ్యకంగా పూజించాడు.

Verse 7

परिगृह्य च तत्पूजामासीनः परमासने / नारदो राजशार्दूलमिदं वचनमब्रवीत्

ఆ పూజను స్వీకరించి పరమాసనంపై కూర్చున్న నారదుడు రాజశార్దూలునితో ఈ వాక్యములు పలికాడు.

Verse 8

नारद उवाच हयसंचारणार्थाय संप्रयातास्तवात्मजाः / ब्रह्मदण्डहताः सर्वे विनष्टा नृपसत्तम

నారదుడు పలికెను—ఓ నృపశ్రేష్ఠా! అశ్వాన్వేషణార్థం బయలుదేరిన నీ కుమారులందరూ బ్రహ్మదండముచే హతులై నశించారు.

Verse 9

संरक्ष्यमाणस्तैः सर्वैर्हयस्ते यज्ञियो नृप / केनाप्य लक्षितः क्वापि नीतो विधिवशाद्दिवि

హే నృపా! అందరూ కాపాడుతున్న ఆ యజ్ఞీయ అశ్వాన్ని ఎవరో గమనించి, విధివశాత్ ఎక్కడో దివ్యలోకానికి తీసుకెళ్లారు.

Verse 10

ततो विनष्टं तुरगं विचिन्वन्तो महीतले / प्रालभन्त न ते क्वापि तत्प्रवृत्तिं चिरान्नृप

తర్వాత వారు భూమిపై కనుమరుగైన గుర్రాన్ని వెతికారు; హే నృపా, చాలా కాలమైనా ఎక్కడా దాని జాడ దొరకలేదు.

Verse 11

ततो ऽवनेरधस्ते ऽश्वं विचेतुं कृतनिश्चयाः / सागरास्ते समारभ्य प्रचख्नुर्वसुधातलम्

అప్పుడు వారు గుర్రాన్ని భూమి క్రింద వెతకాలని నిశ్చయించి, సగరుని కుమారులు మొదలుపెట్టి భూమితలాన్ని త్రవ్వసాగారు.

Verse 12

खनन्तो वसुधा मश्वं पाताले ददृशुर्नृप / समीपे तस्य योगीन्द्रं कपिलं चमहामुनिम्

తవ్వుతూ తవ్వుతూ, హే నృపా, వారు పాతాళంలో ఆ గుర్రాన్ని చూశారు; దాని సమీపంలో యోగీంద్రుడైన మహాముని కపిలుని కూడా చూశారు.

Verse 13

तं दृष्ट्वा पापकर्माणस्ते सर्वे कालचोदिताः / कपिलं कोपयामासुरश्वहर्त्तायमित्यलम्

ఆయనను చూసి పాపకర్ములు అయిన వారు కాలప్రేరణతో—“ఇతడే అశ్వహర్త” అని అంటూ కపిల మునిని కోపపెట్టసాగారు.

Verse 14

ततस्तत्क्रोधसंभूतनेत्राग्नेर्दहतो दिशः / इन्धनीभूतदेहास्ते पुत्राः संक्षयमागताः

అప్పుడు అతని క్రోధజనిత నేత్రాగ్ని దిక్కులన్నిటినీ దహించింది; ఇంధనమైపోయిన దేహాలతో ఆ కుమారులు నశించిపోయారు.

Verse 15

क्रूराः पापसमाचाराः सर्वलोकोपरोधकाः / यतस्ते तेन राजेन्द्र न शोकं कर्तुमर्हसि

వారు క్రూరులు, పాపాచారులు, సమస్త లోకాలకు అడ్డంకి కలిగించేవారు; అందువల్ల, రాజేంద్రా, వారి కోసం శోకించవలసిన అవసరం లేదు.

Verse 16

स त्वं धैर्यधनो भूत्वा भवित व्यतयात्मनः / नष्टं मृतमतीतं च नानुशोचन्ति पण्डिताः

నీవు ధైర్యాన్ని ధనంగా చేసుకొని, జరగవలసినదాన్ని స్వీకరించు; నశించినదానికీ, మరణించినదానికీ, గతించినదానికీ పండితులు శోకించరు.

Verse 17

तस्मात्पौत्रमिमं बालमंशुमन्तं महामतिम् / तुरगानयनार्थाय नियुङ्क्ष्व नृपसत्तम

కాబట్టి, నృపసత్తమా, ఈ బాల పౌత్రుడు అంశుమంతుడు—మహామతి—ను అశ్వాన్ని తీసుకురావడానికి నియమించు.

Verse 18

इत्यक्त्वा राजशार्दूलं सदस्यर्त्विक्समन्वितम् / क्षणेन पश्यतां तेषां नारदो ऽन्तर्दधे मुनिः

ఇలా చెప్పి, సభ్యులు మరియు ఋత్వికులతో కూడిన ఆ రాజశార్దూలుని వదలి, వారు చూస్తుండగానే క్షణంలో ముని నారదుడు అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 19

तच्छ्रत्वा वचन तस्य नारदस्य नृपोत्तमः / दुःखशोकपरातात्मा दध्यौ चिरमुदारधीः

నారదుని వచనాన్ని విని ఆ శ్రేష్ఠ రాజు దుఃఖశోకంతో వ్యాకులచిత్తుడై, ఉదారబుద్ధితో చాలాసేపు ధ్యానించాడు।

Verse 20

तं ध्यानयुक्तं सदसि समासीनमवाङ्मुखम् / वसिष्ठः प्राह राजानं सांत्वयन्देशकालवित्

సభలో ధ్యానమగ్నుడై తలవంచి కూర్చున్న రాజును చూసి, దేశకాలజ్ఞుడైన వసిష్ఠుడు సాంత్వనపరుస్తూ రాజుతో ఇలా అన్నాడు।

Verse 21

किमिदं धैर्यसाराणामवकाशं भवदृशाम् / लभते हृदि चेच्छोकः प्राप्तं धीर तया फलम्

హే ధీరా! నీ వంటి ధైర్యసారుల హృదయంలో ఈ శోకానికి స్థానం ఎలా లభించింది? చెప్పు, దీనివల్ల నీకు ఏ ఫలం దక్కింది?

Verse 22

दौर्मनस्यं शिथिलयन्सर्वं दिष्टवशानुगम् / मन्वानो ऽनन्तरं कृत्यं कर्तुमर्हस्यसंशयम्

మనోవ్యథను సడలించు; ఇవన్నీ విధివశంగా జరిగాయని భావించి, ఇక ముందున్న కర్తవ్యాన్ని నిస్సందేహంగా చేయుట నీకు తగినది।

Verse 23

वसिष्ठेनैवमुक्तस्तु राजा कार्यार्थतत्त्ववित् / धृतिं सत्त्वं समालंब्य तथेति प्रत्यभाषत

వసిష్ఠుడు ఇలా చెప్పగా, కార్యార్థతత్త్వం తెలిసిన రాజు ధైర్యసాహసాలను ఆశ్రయించి ‘అలాగే’ అని ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।

Verse 24

अंशुमन्तं समाहूय पौत्रं विनयशालिनम् / ब्रह्मक्षत्त्रसभामध्ये शनैरिदमभाषत

వినయశీలుడైన మనవడు అంశుమంతుని పిలిపించి, బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ సభమధ్యలో అతడు మెల్లగా ఇలా పలికెను.

Verse 25

ब्रह्मदण्डहताः सर्वे पितरस्तव पुत्रक / पतिताः पापकर्माणो निरये शाश्वतीः समाः

ఓ కుమారా! నీ పితరులందరూ బ్రహ్మదండంతో దండింపబడి, పాపకర్మల వల్ల పతితులై నరకంలో శాశ్వత సంవత్సరాలు పడివున్నారు.

Verse 26

त्वमेव संततिर्मह्यं राज्यस्यास्य च रक्षिता / त्वदायत्तमशेषं मे श्रेयो ऽमुत्र परत्र च

నీవే నా వంశసంతతి, ఈ రాజ్యానికి రక్షకుడవు; ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ నా సమస్త శ్రేయస్సు నీపై ఆధారపడినది.

Verse 27

स त्वं गच्छ ममादेशात्पाताले कपिलान्तिकम् / तुरगानयनार्थाय यत्नेन महातान्वितः

కాబట్టి నా ఆజ్ఞతో పాతాళంలో కపిల ముని సమీపానికి వెళ్లు; గుర్రాన్ని తీసుకురావడానికి మహా ప్రయత్నం, ధైర్యంతో కూడి ఉండి.

Verse 28

तं प्रार्थयित्वा विधिवत्प्रसाद्य च विशेषतः / आदाय तुरगं वत्स शीघ्रमागन्तुमर्हसि

ఆయనను విధివిధానంగా ప్రార్థించి, విశేషంగా ప్రసన్నం చేసుకొని, ఓ వత్సా, గుర్రాన్ని తీసుకొని త్వరగా తిరిగి రావలెను.

Verse 29

जैमिनिरुवाच एवमुक्तोंऽशुमांस्तेन प्रणम्य पितरं पितुः / तथेत्युक्त्वा महाबुद्धिः प्रययौ कपिलान्तिकम्

జైమిని పలికెను—అలా చెప్పబడిన అంశుమాన్ తన తండ్రి తండ్రికి ప్రణామం చేసి, ‘అలాగే’ అని చెప్పి మహాబుద్ధితో కపిలుని సమీపమునకు వెళ్లెను.

Verse 30

तमुपागम्य विधिवन्नमस्कृत्य यथामति / प्रश्रयावनतो भूत्वा शनैरिदमुवाच ह

ఆయనను సమీపించి విధివిధానంగా నమస్కరించి, యథామతి. వినయంతో వంగి, మెల్లగా ఈ మాటలు పలికెను.

Verse 31

प्रसीद विप्रशार्दूल त्वामहं शरणं गतः / कोपं च संहर क्षिप्रं लोकप्रक्षयकारकम्

హే విప్రశార్దూలా! ప్రసన్నుడవు, నేను నీ శరణు పొందితిని. లోకనాశకరమైన ఈ కోపాన్ని త్వరగా సంహరించుము.

Verse 32

त्वयि क्रुद्धे जगत्सर्वं प्रणाशमुपयास्यति / प्रशान्तिमुपयाह्याशुलोकाः संतु गतव्यथाः

నీవు క్రుద్ధుడవైతే సమస్త జగత్తు నాశనమునకు చేరును. దయచేసి త్వరగా శాంతిని పొందుము; లోకాలు వ్యథారహితమగునుగాక.

Verse 33

प्रसन्नो ऽस्मान्महाभाग पश्य सौम्येन चक्षुषा / ये त्वत्क्रोधाग्निनिर्दग्धास्तत्संततिमवेहि माम्

హే మహాభాగా! మాపై ప్రసన్నుడై సౌమ్య దృష్టితో చూడు. నీ క్రోధాగ్నిలో దగ్ధమైన వారి సంతతిగా నన్ను తెలుసుకొనుము.

Verse 34

नाम्नांशुमन्तं नप्तारं सगरस्य महीपतेः / सो ऽहं तस्य नियोगेन त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षया

నేను సగర మహారాజుని మనవడు అంషుమంతుడు; ఆయన ఆజ్ఞతో మీ అనుగ్రహాన్ని కోరుతూ వచ్చాను.

Verse 35

प्राप्तो दास्यसि चेद्ब्रह्मंस्तुरगानयनाय च / जैमिनिरुवाच इति तद्वचनं श्रुत्वा योगीन्द्रप्रवरो मुनिः

హే బ్రహ్మన్, నేను వచ్చాను; గుర్రాన్ని తీసుకురావడానికి మీరు ఇస్తే. జైమిని అన్నాడు—ఆ మాట విని యోగీంద్రుల్లో శ్రేష్ఠ ముని…

Verse 36

अंशुमन्तं समालोक्य प्रसन्न इदमब्रवीत् / स्वागतं भवतो वत्स दिष्ट्या च त्वमिहागतः

అంషుమంతుడిని చూసి ఆయన ఆనందించి ఇలా అన్నాడు—వత్సా, స్వాగతం; అదృష్టవశాత్తు నీవు ఇక్కడికి వచ్చావు.

Verse 37

गच्छ शीघ्रं हयश्चायं नीयतां सगरान्तिकम् / अधिक्षिप्तो ऽस्य यज्ञो ऽपि प्रागतः संप्रवर्त्तताम्

త్వరగా వెళ్లు; ఈ గుర్రాన్ని సగరుని దగ్గరకు తీసుకెళ్లు. అతని యజ్ఞం అడ్డుపడింది; ఇప్పుడు మళ్లీ ప్రారంభమై సాగనివ్వు.

Verse 38

व्रियतां च वरो मत्तस्त्वया यस्ते मनोगतः / दास्ये सुदुर्लभमपि त्वद्भक्तिपरितोषितः

నీ మనసులో ఉన్న వరాన్ని నన్ను అడుగు; నీ భక్తితో సంతుష్టుడనై నేను అత్యంత దుర్లభమైనదైనా ఇస్తాను.

Verse 39

एषां तु संप्रमाशं हि गत्वा वद पितामहम् / पापानां मरणं त्वेषां न च शोचितुमर्हसि

వీరి అంతాన్ని చూచి పితామహునితో చెప్పు; వీరు పాపులు, వీరి మరణానికి నీవు శోకించవలసినది కాదు।

Verse 40

ततः प्रणाम्य चोगीन्द्रमंशुमानिदमब्रवीत् / वरं ददासि चेन्मह्यं वरये त्वां महामुने

అప్పుడు అంశుమాన్ యోగీంద్రునికి నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు—హే మహామునీ, మీరు నాకు వరం ఇవ్వదలచితే, నేను మీ వద్ద వరం కోరుతున్నాను।

Verse 41

वरमर्हामि चेत्त्वत्तः प्रसन्नो दातुमर्हसि / त्वद्रोषपावकप्लुष्टाः पितरो ये ममाखिलाः

నేను మీ నుండి వరం పొందటానికి అర్హుడనైతే, మీరు ప్రసన్నుడై ఇవ్వదలచితే—మీ క్రోధాగ్నిచే దగ్ధమైన నా సమస్త పితరులు—

Verse 42

संप्रयास्यन्ति ते ब्रह्मन्निरयं शास्वतीः समाः / ब्रह्मदण्डहतानां तु न हि पिण्डोदकक्रियाः

హే బ్రహ్మన్, వారు శాశ్వత సంవత్సరాలపాటు నరకానికి వెళ్లిపోతారు; బ్రహ్మదండంతో హతులైనవారికి పిండోదక క్రియలు ఉండవు।

Verse 43

पिण्डोदकविहीनानामिह लोके महामुने / विद्यते पितृसालोक्यं न खलु श्रुतिचोदितम्

హే మహామునీ, ఈ లోకంలో పిండోదక రహితులకు పితృలోక సాలోక్యం లభించదు; శ్రుతి కూడా అలా ఆదేశించదు।

Verse 44

अक्षयः स्वर्गवासो ऽस्तु तेषां तु त्वत्प्रसादतः / वरेणानेन भगवन्कृतकृत्यो भावाम्यहम्

నీ ప్రసాదమువలన వారికి అక్షయమైన స్వర్గవాసము కలుగుగాక. ఓ భగవన్, ఈ వరముతో నేను కృతకృత్యుడనయ్యాను.

Verse 45

तत्प्रसीद त्वमेवैषां स्वर्गतेर्वद कारणम् / येनोद्धारणमेतेषां वह्नेः कोपस्य वै भवेत्

అందుచేత ప్రసన్నుడవై, వీరికి స్వర్గగతి కలుగుటకు కారణమును నీవే చెప్పుము; అగ్నికోపమునుండి వీరి उद्धారణం కలుగునట్లు.

Verse 46

ततस्तमाह योगीन्द्रःसुप्रसन्नेन चेतसा / निरयोद्धारणं तेषां त्वया वत्स न शक्यते

అప్పుడు యోగీంద్రుడు అత్యంత ప్రసన్నచిత్తంతో అన్నాడు—వత్సా, వారి నరకోద్ధారణం నీచేత సాధ్యము కాదు.

Verse 47

तैश्चापि नरके तावद्वस्तव्यं पापकर्मभिः / कालः प्रतीक्ष्यतां तावद्यावत्त्वत्पौत्रसंभवः

పాపకర్మలవలన వారు అంతవరకు నరకములోనే నివసించవలెను. అంతవరకు కాలమును వేచియుండుము, నీ పౌత్రుడు జన్మించు వరకు.

Verse 48

कालान्ते भविता वत्स पौत्रस्तव महामतिः / राजा भगीरथो नाम सर्वधर्मार्थतत्त्ववित्

కాలాంతమున, వత్సా, నీ మహామతి పౌత్రుడు జన్మించును—భగీరథుడు అనే రాజు, సమస్త ధర్మార్థ తత్త్వములను తెలిసినవాడు.

Verse 49

स तु यत्नेन महता पितृगौरवयन्त्रितः / आनेष्यति दिवो गङ्गां तपस्तप्त्वा महाद्ध्रुवम्

అతడు మహా ప్రయత్నంతో, పితృగౌరవానికి బద్ధుడై, మహాధ్రువ తపస్సు చేసి దివ్య గంగను స్వర్గం నుండి తీసుకొస్తాడు।

Verse 50

तदंभसा पावितेषु तेषां गात्रास्थिभस्मसु / प्राप्नुवन्ति गतिं स्वर्गे भवतः पितरो ऽखिलाः

ఆ జలంతో వారి దేహం, ఎముకలు, భస్మం పవిత్రమైతే, మీ పితరులందరూ స్వర్గంలో గతిని పొందుతారు।

Verse 51

तथेति तस्या माहात्म्यं गङ्गाया नृपनन्दन / भागीरथीति लोके ऽस्मिन्सा विख्यातिमुपैष्यति

అలాగే జరుగును; ఓ నృపనందన, గంగ యొక్క మహాత్మ్యం ఇదే—ఈ లోకంలో ఆమె ‘భాగీరథి’ అని ప్రసిద్ధి పొందుతుంది।

Verse 52

यत्तोयप्लावितेष्वस्थिभस्मलोमनखेष्वपि / निरयादपि संयाति देही स्वर्लोकमक्षयम्

ఎవరి జలంతో ఎముకలు, భస్మం, రోమాలు, గోర్లు కూడా తడిసిపోతాయో, ఆ దేహి నరకం నుండికూడా బయలుదేరి అక్షయ స్వర్గలోకాన్ని చేరుతాడు।

Verse 53

तस्मात्त्वं गच्छ भद्रं ते नशोकं कर्त्तुमर्हसि / पितामहाय चैवैनमश्वं संप्रतिपादय

కాబట్టి నీవు వెళ్లు, నీకు మంగళం కలుగుగాక; శోకించుట నీకు తగదు. అలాగే పితామహునికి ఈ అశ్వాన్ని సమర్పించు।

Verse 54

जैमिनिरुवाच ततः प्रणम्य तं भक्त्या तथेत्युक्त्वा महामतिः / ययौ तेनाभ्यनुज्ञातः साकेतनगरं प्रति

జైమిని పలికెను—ఆపై ఆ మహామతి భక్తితో ఆయనకు నమస్కరించి ‘అలాగే’ అని చెప్పి, ఆయన అనుమతి పొందినవాడై సాకేతనగరమునకు బయలుదేరెను।

Verse 55

सगरं स समासाद्य तं प्रणम्य यथाक्रमम् / न्यवेदयच्च वृत्तान्तं मुनेस्तेषां तथान्मनः

అతడు సగరుని చేరి విధివిధానంగా నమస్కరించి, ముని విషయమును మరియు వారందరి వృత్తాంతమును, అలాగే వారి మనోభావమును నివేదించెను।

Verse 56

प्रददौतुरगं चापि समानीतं प्रयत्नतः / अतः परमनुष्ठेयमब्रवीत्किं मयेति च

అతడు శ్రమపడి తెచ్చిన అశ్వమును కూడా సమర్పించాడు. తరువాత—ఇకపై ఏ అనుష్ఠానం చేయవలెను? నేను ఏమి చేయవలెను? అని అడిగెను।