Shloka 45
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
विक्रोश्य सर्वभूतानि संप्रयाताः स्वकर्मभिः / ब्रह्मदण्डहताः पापा निरयं शाश्वतीः समाः
Transliteration
vikrośya sarvabhūtāni saṃprayātāḥ svakarmabhiḥ / brahmadaṇḍahatāḥ pāpā nirayaṃ śāśvatīḥ samāḥ
Translation
సర్వభూతములను విలపింపజేసి వారు తమ కర్మలతోనే ప్రయాణించారు; బ్రహ్మదండంతో దండింపబడిన ఆ పాపులు శాశ్వత సంవత్సరాలపాటు నరకాన్ని పొందారు.
Word by Word
विक्रोश्यhaving screamed
विक्रोश्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootवि-क्रुश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund); ‘having cried out’
सर्व-भूतानिall beings
सर्व-भूतानि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (all beings)
संप्रयाताःhave gone forth
संप्रयाताः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-या (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘have departed’
स्व-कर्मभिःby/with their own actions
स्व-कर्मभिः:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (own deeds)
ब्रह्म-दण्ड-हताःsmitten by Brahma’s punishment
ब्रह्म-दण्ड-हताः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक) + हत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (ब्रह्मदण्डेन हताः = struck by Brahma’s rod/punishment)
पापाःsinners
पापाः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निरयम्hell
निरयम्:
Karma/Gati (कर्म/गति)
TypeNoun
Rootनिरय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शाश्वतीःeternal
शाश्वतीः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (समाः इति विशेष्य)
समाःyears
समाः:
Karma (कर्म/Object of implied ‘endure/spend’)
TypeNoun
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन