Shloka 2
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
एकैकाक्षैहिणीयुक्ताः सर्वे ते युद्धदुर्मदाः / संग्रामं तुमुलं चक्रुः संरब्धास्तु पितुर्वधात्
Transliteration
ekaikākṣaihiṇīyuktāḥ sarve te yuddhadurmadāḥ / saṃgrāmaṃ tumulaṃ cakruḥ saṃrabdhāstu piturvadhāt
Translation
వారందరూ ఒక్కొక్క అక్షౌహిణీ సేనతో యుక్తులై, యుద్ధమదంతో ఉన్మత్తులై ఉన్నారు. తండ్రి వధ కారణంగా కోపోద్రిక్తులై ఘోర సంగ్రామం ప్రారంభించిరి.
Word by Word
एक-एक-अक्षौहिणी-युक्ताःequipped each with an akṣauhiṇī (army)
एक-एक-अक्षौहिणी-युक्ताः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (संख्या) + एक (संख्या) + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (एकैकया अक्षौहिण्या युक्ताः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; qualifies ‘ते’
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; collective subject
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
युद्ध-दुर्मदाःmad with pride for battle
युद्ध-दुर्मदाः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक) + दुर्मद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (युद्धे दुर्मदाः/युद्धदुर्मदाः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
संग्रामम्battle
संग्रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
तुमुलम्tumultuous
तुमुलम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुमुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘संग्रामम्’
चक्रुःthey made/undertook
चक्रुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
संरब्धाःenraged
संरब्धाः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-√रभ् (धातु) → संरब्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) used adjectivally; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/पुनरुक्त्यर्थक अव्यय
पितुःof (their) father
पितुः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वधात्because of the killing
वधात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/हेतु-अपादान), एकवचन; ablative of cause