Shloka 1
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यवधो नाम चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४०// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा पितुर्वधं घोरं तत्पुत्रास्ते शतं त्वरा / वारयामासुरत्युग्रं भार्गवं स्वबलेः पृथक्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite kārttavīryavadho nāma catvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 40// vasiṣṭha uvāca dṛṣṭvā piturvadhaṃ ghoraṃ tatputrāste śataṃ tvarā / vārayāmāsuratyugraṃ bhārgavaṃ svabaleḥ pṛthak
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగ తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలోని భార్గవచరితంలో ‘కార్త్తవీర్యవధ’ అనే నలభైవ అధ్యాయం. వసిష్ఠుడు పలికెను—తండ్రి ఘోర వధను చూచి అతని నూరు కుమారులు వెంటనే, తమ తమ బలములతో వేరువేరుగా, అత్యుగ్రుడైన భార్గవుని ఆపుటకు ప్రయత్నించిరి.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्तिसमाप्तिसूचक अव्यय (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; locative in colophon
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतृतीया-तत्पुरुष (वायुना प्रोक्ते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; qualifies the text
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ordinal qualifying ‘पादे’
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (उपोद्धातस्य पादे); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
भार्गवचरितेin the account of Bhārgava
भार्गवचरिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भार्गवस्य चरिते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
कार्त्तवीर्यवधःthe slaying of Kārttavīrya
कार्त्तवीर्यवधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्त्तवीर्य (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (कार्त्तवीर्यस्य वधः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; chapter-title subject
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामनिर्देशक अव्यय (particle: named/called)
चत्वारिंशत्तमःfortieth
चत्वारिंशत्तमः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + तमप्
Formक्रमवाचक (ordinal) पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; qualifies ‘अध्यायः’
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; speaker
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
पितुःof (their) father
पितुः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वधम्killing
वधम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
घोरम्terrible
घोरम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘वधम्’
तत्-पुत्राःhis sons
तत्-पुत्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (तस्य पुत्राः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; pronoun appositive to ‘तत्पुत्राः’
शतम्a hundred
शतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; numeral used as count ‘a hundred’
त्वराin haste
त्वरा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeNoun
Rootत्वरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; adverbial-noun ‘in haste’
वारयामासुःthey restrained/held back
वारयामासुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृ (धातु, वारयति)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; causative stem (णिच्) ‘made stop’
अति-उग्रम्exceedingly fierce
अति-उग्रम्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + उग्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies ‘भार्गवम्’
भार्गवम्Bhārgava (Paraśurāma)
भार्गवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
स्वबलेःfrom (their) own strength
स्वबलेः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + बलि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (स्वस्य बलेः); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; ablative ‘from their own force’
पृथक्separately, apart
पृथक्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपृथक् (अव्यय)
Formपृथक्त्ववाचक अव्यय (adverb: separately)