
Paraśurāma’s Vow and Jamadagni’s Teaching on Kṣamā (Forbearance)
ఈ అధ్యాయము సంభాషణరూపంలో సాగుతుంది. రాజు సగరుడు వసిష్ఠ మహర్షిని భృగువంశజుడు పరశురాముని గురించి—ఒక రాజు చేసిన దోషానికి కోపించినప్పుడు అతడు ఏమి చేశాడో—అడుగుతాడు. వసిష్ఠుడు చెబుతాడు: భృగువు వెళ్లిన తరువాత పరశురాముడు క్రోధంతో రాజు యొక్క దారి తప్పిన ప్రవర్తనను దూషించి, శుభాశుభ కర్మలకు కారణం దైవం (విధి) యొక్క బలమైన ప్రభావమేనని పేర్కొంటాడు. ఆపై ఋషుల సమక్షంలో పితృవైరాన్ని తీర్చుటకు యుద్ధంలో కార్త్తవీర్యుని సంహరిస్తానని బహిరంగ ప్రతిజ్ఞ చేస్తాడు; దేవరక్షణ కూడా తన సంకల్పాన్ని ఆపలేదని ప్రకటిస్తాడు. ఇది విని జమదగ్ని కుమారుని మందలించి ‘సజ్జనుల శాశ్వత ధర్మం’ను బోధిస్తాడు—అపమానించబడినా కొట్టబడినా కోపపడనివారే సాధువులు; క్షమా ఆధ్యాత్మిక నిధి, అక్షయ లోకాలను ప్రసాదించేదని ప్రశంసిస్తాడు. రాజహత్య మహాపాపమని హెచ్చరించి నియమం, తపస్సు, సంయమాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. పరశురాముడు శమం (శాంతి) బోధనను న్యాయప్రతిజ్ఞతో సమన్వయపరచాలని ప్రయత్నిస్తూ, క్షత్రియసదృశ ప్రతీకారం మరియు బ్రాహ్మణ క్షమాశీలత మధ్య నైతిక ఉద్వేగాన్ని చూపిస్తాడు.
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्याभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३०// सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग वद भार्गवचेष्टितम् / यच्चकार महावीर्य्यो राज्ञः क्रुद्धो हि कर्मणा
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యభాగమున తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదములో భార్గవచరితమున ముప్పదవ అధ్యాయము. సగరుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మపుత్ర మహాభాగా! భార్గవుని చరితమును చెప్పుము; రాజుని కర్మవలన క్రోధించిన ఆ మహావీరుడు ఏమి చేసెను?
Verse 2
वसिष्ठ उवाच गते तस्मिन्महाभागे भृगो पितृपरायणः / रामः प्रोवाच संक्रुद्धो मुञ्चञ्छ्वासान्मुहर्मुहुः
వసిష్ఠుడు పలికెను—పితృపరాయణుడైన మహాభాగ భృగువు వెళ్లిపోయిన తరువాత, రాముడు అత్యంత క్రోధంతో మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్పులు విడుస్తూ పలికెను.
Verse 3
परशुराम उवाच अहो पश्यत मूढत्वंराज्ञो ह्युत्पथगामिनः / कार्त्तवीर्यस्य यो विद्वांश्चक्रे ब्रह्मवधोद्यमम्
పరశురాముడు పలికెను—అహో, దుర్మార్గగామి రాజు కార్త్తవీర్యుని మూర్ఖత్వాన్ని చూడుడి; విద్యావంతుడైయుండి కూడా బ్రాహ్మణవధకు యత్నించెను.
Verse 4
दैवं हि बलवन्मन्ये यत्प्रभावाच्छरीरिणः / शुभं वाप्यशुभं सर्वे प्रकुर्वन्ति विमोहिताः
దైవమే బలవంతమని నేను భావిస్తున్నాను; దాని ప్రభావంతో శరీరధారులైన అందరూ మోహితులై శుభమో అశుభమో కార్యాలు చేస్తారు.
Verse 5
शृणवन्तु ऋषयः सर्वे प्रतिज्ञा क्रियते मया / कार्त्तवीर्यं निहत्याजौ पितुर्वैरं प्रसाधये
సర్వ ఋషులారా వినండి—నేను ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను: యుద్ధరంగంలో కార్త్తవీర్యుణ్ని సంహరించి తండ్రి వైరం తీర్చుకుంటాను.
Verse 6
यदि राजा सुरैः सर्वैरिन्द्राद्दैर्दानवैस्तथा / रक्षिष्यते तथाप्येनं संहरिष्यामि नान्यथा
ఆ రాజును ఇంద్రాది సమస్త దేవతలూ, దానవులూ రక్షించినా సరే, నేను అతనిని తప్పక సంహరిస్తాను—ఇతరథా కాదు.
Verse 7
एवमुक्तं समाकर्ण्य रामेण समुहात्मना / जमदग्निरुवाचेदं पुत्रं साहसभाषिणम्
ఉదాత్తమనస్సుతో ఉన్న రాముడు ఇలా పలికిన మాటలు విని, జమదగ్ని ధైర్యంగా మాట్లాడిన తన కుమారునితో ఇలా అన్నాడు.
Verse 8
जमदग्निरुवाच श्रुणु राम प्रवक्ष्यामि सतां धर्मं सनातनम् / यच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे जायन्ते धर्मकारिणः
జమదగ్ని అన్నాడు—ఓ రామా, విను; సత్పురుషుల సనాతన ధర్మాన్ని నేను చెప్పుదును; దాన్ని విన్న ప్రతి మనిషి ధర్మాచరణకారుడవుతాడు.
Verse 9
साधवो ये महाभागाः संसारान्मोक्षकाङ्क्षिणाः / न कस्मैचित्प्रकुप्यन्ति निन्दितास्ताडिता अपि
సంసారమునుండి మోక్షాన్ని కోరే మహాభాగులైన సాధువులు, నిందింపబడినా కొట్టబడినా ఎవరి మీదా కోపపడరు.
Verse 10
क्षमाधना महाभागा ये च दान्तास्तपस्विनः / तेषां चैवाक्षया लोकाः सततं साधुकारिणाम्
క్షమనే ధనంగా గల మహాభాగులు, దమనశీలులు, తపస్వులు—అటువంటి సత్కార్యకర్తల లోకాలు నిత్యం అక్షయమై ఉంటాయి.
Verse 11
यस्तु दुष्टैस्तु दण्डाद्यैर्वचसापि च ताडितः / न च क्षोभमवाप्नोति स साधुः परिकीर्त्थते
దుష్టులు దండాదులతోనూ మాటలతోనూ తాడించినా కలత చెందనివాడే ‘సాధువు’ అని కీర్తించబడతాడు.
Verse 12
ताडयेत्ताडयन्तं यो न च साधुः स पापभाक् / क्षमयार्ऽहणतां प्राप्ताः साधवो ब्राह्मणा वयम्
కొట్టేవాడిని తిరిగి కొట్టేవాడు సాధువు కాదు; అతడు పాపభాగి. మేము బ్రాహ్మణ సాధువులం; క్షమ ద్వారానే పూజ్యతను పొందాము.
Verse 13
नरनाथवधे तात पातकं सुमहद्भवेत् / तस्मान्निवारये त्वाद्य क्षमां कुरु तपश्चर
తాతా! రాజుని వధించుట మహాపాతకం అవుతుంది; అందుకే నేడు నిన్ను నివారిస్తున్నాను—క్షమించు, తపస్సు ఆచరించు.
Verse 14
वसिष्ठ उवाच एवं पित्रा समादिष्टं विज्ञाय नृपनन्दन / रामः प्रोवाच पितरं क्षमाशीलमरिन्दमम्
వసిష్ఠుడు పలికెను: ఓ రాకుमारा! తండ్రి ఆజ్ఞను తెలుసుకున్న రాముడు (పరశురాముడు), క్షమాగుణము కలిగిన మరియు శత్రువులను జయించే తన తండ్రితో ఇట్లు పలికెను.
Verse 15
परशुराम उवाच शृणु तात महाप्राज्ञ वि५प्तिं मम सांप्रतम् / भवता शम उद्दिष्टः साधूनां सुमहात्मनाम्
పరశురాముడు పలికెను: ఓ తండ్రీ! ఓ మహాజ్ఞానీ! ఇప్పుడు నా విన్నపమును వినండి. మీరు సాధువులకు మరియు మహాత్ములకు శాంతిని (క్షమను) ఉపదేశించారు.
Verse 16
म शमः साधुदीनेषु गुरुष्वीश्वरभावनैः / कर्त्तव्यो दुष्टचेष्टेषु न शमः सुखदो भवेत्
ఆ శాంతిని సాధువుల పట్ల, దీనుల పట్ల, గురువుల పట్ల దైవభావంతో ఆచరించాలి. దుష్టుల పట్ల శాంతి సుఖాన్ని ఇవ్వదు.
Verse 17
तस्मादस्य वधः कार्यः कार्त्तवीर्यस्य वै मया / देह्याज्ञां माननीयाद्य साधये वैरमात्मनः
కనుక, ఈ కార్తవీర్యుని వధ నా చేత జరగాలి. ఓ పూజ్యుడా! నాకు ఆజ్ఞనివ్వండి, ఈ రోజు నేను నా పగను తీర్చుకుంటాను.
Verse 18
जमदग्निरुवाच शृणु राम महाभाग वचो मम समाहितः / करिष्यसि यथा भावि तथा नैवान्यथा भवेत्
జమదగ్ని పలికెను: ఓ మహాభాగుడా రామా! ఏకాగ్రతతో నా మాటలు విను. విధి ఎలా ఉందో నువ్వు అలాగే చేస్తావు; అది మరొకలా జరగదు.
Verse 19
इतो व्रजत्वं ब्रह्माणां बृच्छ तात हिताहितम् / स यद्वदिष्यति विभुस्तत्कर्त्ता नात्र संशयः
ఇప్పుడు నీవు అక్కడికి వెళ్లి, ఓ తాతా, బ్రహ్మను హితాహితములను అడుగు. ఆ విభువు ఏది చెప్పునో అదే చేయుము; ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 20
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तः स पितरं नमस्कृत्य महामतिः / जगाम ब्रह्मणो लोकमगम्यं प्राकृतैर्जनैः
వసిష్ఠుడు పలికెను—ఇలా చెప్పబడిన తరువాత ఆ మహామతి తన తండ్రికి నమస్కరించి, సాధారణ జనులకు అగమ్యమైన బ్రహ్మలోకమునకు వెళ్లెను.
Verse 21
ददर्श ब्रह्मणो लोकं शातकैंभविनिर्मितम् / स्वर्णप्राकारसंयुक्तं मणिस्तंभैर्विमूषितम्
అతడు బ్రహ్మలోకమును దర్శించెను—శాతకుంభ స్వర్ణముతో నిర్మితమైనది; స్వర్ణ ప్రాకారములతో కూడి, మణి స్తంభములతో విరాజిల్లెను.
Verse 22
तत्रापश्यत्समासीनं ब्रह्माणममितौजसम् / रत्नसिंहासने रम्ये रत्नभूषणभूषितम्
అక్కడ అతడు అమిత తేజస్సుగల బ్రహ్మను ఆసీనుడై ఉన్నట్లు చూచెను—రమ్యమైన రత్నసింహాసనముపై, రత్నాభరణములతో అలంకృతుడై.
Verse 23
सिद्धेन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च वेष्टितं ध्यानतत्परैः / विद्याधरीणां नृत्यं च पश्यन्तं सस्मितं मुदा
ధ్యాననిష్ఠులైన సిద్ధేంద్రులు, మునీంద్రులు ఆయనను చుట్టుముట్టి ఉండగా, ఆయన ఆనందముతో స్మితముతో విద్యాధరీల నృత్యమును వీక్షించుచుండెను.
Verse 24
तपसा फलदातारं कर्त्तारं जगतां विभुम् / परिपूर्णतमं ब्रह्म ध्यायतं यतमानसम्
తపస్సుతో ఫలదాత, జగత్తు కర్త, సర్వవ్యాపి విభువు అయిన పరిపూర్ణతమ బ్రహ్మను నియమిత మనస్సుతో ధ్యానించుడి.
Verse 25
गुह्ययोगं प्रवोचन्तं भक्तवृन्देषु संततम् / दृष्ट्वा तमव्ययं भक्त्या प्रणनाम भृगूद्वहः
భక్తవృందాల మధ్య నిరంతరం గుహ్యయోగాన్ని ఉపదేశిస్తున్న ఆ అవ్యయ ప్రభువును చూచి భృగువంశశ్రేష్ఠుడు భక్తితో ప్రణమించాడు.
Verse 26
स दृष्ट्वा विनतं राममाशीर्भिरभिनन्द्य च / पप्रच्छ कुशलं वत्स कथमागमनं कृथाः
వినయంగా వంగిన రాముని చూసి ఆశీర్వచనాలతో అభినందించి అడిగాడు—“వత్సా, క్షేమమేనా? ఇక్కడికి ఎలా వచ్చితివి?”
Verse 27
संपृष्टो विधिना रामः प्रोवाचाखिलमादितः / वृत्तान्तं कार्त्तवीर्यस्य पितुः स्वस्य महात्मनः
విధిపూర్వకంగా అడగబడిన రాముడు ఆది నుంచే సమస్తాన్ని చెప్పాడు—తన మహాత్ముడైన తండ్రి కార్త్తవీర్యుని వృత్తాంతమంతా.
Verse 28
तच्छ्रुत्वा सकलं ब्रह्मा विज्ञातार्थो ऽपि मानद / उवाच रामं धर्मिष्ठं परिणामसुखावहम्
అన్నిటిని విని, అర్థం తెలిసినవాడైనా, మానదుడైన బ్రహ్మ ధర్మిష్ఠుడైన రామునితో పలికాడు—అది చివరికి సుఖాన్ని కలిగించేది.
Verse 29
प्रतिज्ञा दुर्लभा वत्स यां भवन्कृतवान्रुषा / सृष्टि रेषा भगवतः संभवेत्कृपया बटो
వత్సా, నీవు కోపంతో చేసిన ఆ దుర్లభ ప్రతిజ్ఞ; ఈ సృష్టి భగవంతుని కృపవల్లనే సంభవిస్తుంది, బాలకా।
Verse 30
जगत्सृष्टं मया तात संक्लेशेन तदाज्ञया / तन्नाशकारिणी चैव प्रतिज्ञा भवता कृता
తాతా, ఆయన ఆజ్ఞవల్ల నేను కష్టంతో జగత్తును సృష్టించాను; నీవు దానిని నాశనం చేసే ప్రతిజ్ఞను కూడా చేసావు।
Verse 31
त्रिःसप्तकृत्वो निर्भूपां कर्तुमिच्छसि मेदिनीम् / एकस्य राज्ञो दोषेण पितुः परिभवेन च
నీవు ఇరవై ఒక్కసార్లు భూమిని రాజుల్లేని దానిగా చేయాలని కోరుతున్నావు—ఒక రాజు దోషం వల్ల, తండ్రి అవమానం వల్ల కూడా।
Verse 32
ब्रह्मक्षत्र्रियविट्शूद्रैः सृष्टिरेषा सनातनी / आविर्भूता तिरोभूता हरेरेव पुनः पुनः
బ్రాహ్మణ-క్షత్రియ-వైశ్య-శూద్రులతో కూడిన ఈ సనాతన సృష్టి హరివల్లనే మళ్లీ మళ్లీ ప్రकटమై, మరల అంతర్ధానమవుతుంది।
Verse 33
अव्यर्था त्वत्प्रतिज्ञा तु भवित्री प्राक्तनेन च / यद्वायासेन ते कार्यसिद्धिर्भवितुमर्हति
నీ ప్రతిజ్ఞ వ్యర్థం కాబోదు; పూర్వకర్మానుసారం, శ్రమతో అయినా సరే, నీ కార్యసిద్ధి తప్పక జరుగుతుంది।
Verse 34
शिवलोकं प्रयाहि त्वं शिवस्याज्ञामवाप्नुहि / पृथिव्यां बहवो भूपाः संति शङ्करकिङ्कराः
నీవు శివలోకానికి వెళ్లి శివుని ఆజ్ఞను పొందుము. భూమిపై అనేక రాజులు ఉన్నారు; వారు శంకరుని సేవకులు.
Verse 35
विनैवाज्ञां महेशस्य को वा तान्हन्तुमीश्वरः / बिभ्रतः कवचान्यङ्गे शक्तीश्चापि दुरासदाः
మహేశ్వరుని ఆజ్ఞ లేకుండా వారిని ఎవరు సంహరించగలరు? వారు దేహమంతా కవచాలు ధరించి, శక్తులు కూడా దుర్జేయమైనవి.
Verse 36
उपायं कुरु यत्नेन जयबीजं शुभावहम् / उपाये तु समारब्धे सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः
యత్నంతో విజయబీజమై శుభఫలదాయకమైన ఉపాయాన్ని చేయుము. ఉపాయం ప్రారంభమైతే అన్ని ప్రయత్నాలు సిద్ధిస్తాయి.
Verse 37
श्रीकृष्णमन्त्रं कवचं गृह्ण वत्स गुरोर्हरात् / दुर्ल्लङ्घ्यं वैष्णवं तेजः शिवशक्तिर्विजेष्यति
వత్సా, గురువైన హరుడు (శివుడు) వద్ద నుండి శ్రీకృష్ణమంత్రరూప కవచాన్ని గ్రహించుము. దాటలేని వైష్ణవ తేజస్సును శివశక్తి జయించును.
Verse 38
त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम् / यथाकथं च विज्ञाप्य शङ्करं लभदुर्लभम्
‘త్రైలోక్యవిజయం’ అనే ఈ కవచం పరమాద్భుతమైనది. ఏ విధంగానైనా శంకరునికి వినతిచేసి ఈ దుర్లభాన్ని పొందుము.
Verse 39
प्रसन्नः स गुणैस्तुभ्यं कृपालुर्दीनवत्सलः / दिव्यपाशुपतं चापि दास्यत्येव न संशयः
ఆయన నీ గుణములచే ప్రసన్నుడై, కృపాళువై, దీనుల పట్ల వాత్సల్యముగలవాడు. నిశ్చయంగా దివ్య పాశుపతాస్త్రాన్ని కూడా ప్రసాదిస్తాడు—సందేహం లేదు.
It advances the Bhārgava (Bhrigu-line) narrative through Paraśurāma and situates his conflict with Kārttavīrya within a broader royal-historical memory that Sagara seeks to understand as part of dynastic causality.
Jamadagni teaches sādhudharma centered on kṣamā (forbearance): the truly good do not become angry even when insulted or harmed, and such restraint is praised as spiritually fruitful and ethically superior.
Paraśurāma invokes daiva as a force that drives embodied beings toward good or evil, yet he also asserts personal agency through an explicit vow; Jamadagni counters by prioritizing restraint and warning of heavy sin in regicide—creating a deliberate ethical conflict the narrative must resolve.