Shloka 1
Paraśurāma’s Vow and Jamadagni’s Teaching on Kṣamā
Forbearance
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्याभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३०// सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग वद भार्गवचेष्टितम् / यच्चकार महावीर्य्यो राज्ञः क्रुद्धो हि कर्मणा
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyābhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite triṃśattamo 'dhyāyaḥ // 30// sagara uvāca brahmaputra mahābhāga vada bhārgavaceṣṭitam / yaccakāra mahāvīryyo rājñaḥ kruddho hi karmaṇā
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యభాగమున తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదములో భార్గవచరితమున ముప్పదవ అధ్యాయము. సగరుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మపుత్ర మహాభాగా! భార్గవుని చరితమును చెప్పుము; రాజుని కర్మవలన క్రోధించిన ఆ మహావీరుడు ఏమి చేసెను?
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle: thus/end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ग्रन्थ-नाम (in the revered Brahmāṇḍa)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक: महा+पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Adhikarana-anvaya (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (प्रातिपदिक; √वच् क्त, प्र+ )
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of महापुराणे)
मध्य-भागेin the middle section
मध्य-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Adhikarana-anvaya (अधिकरण-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal), विशेषण (of पादे)
उपोद्धात-पादेin the introductory quarter/section
उपोद्धात-पादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भार्गव-चरितेin the account of the Bhārgavas
भार्गव-चरिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
त्रिंशत्तमःthirtieth
त्रिंशत्तमः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal), विशेषण (of अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सगरःSagara
सगरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्म-पुत्रO son of Brahmā
ब्रह्म-पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
महाभागO greatly fortunate one
महाभाग:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक: महा+भाग)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
वदtell/speak
वद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भार्गव-चेष्टितम्the deed(s) of the Bhārgava
भार्गव-चेष्टितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक) + चेष्टित (प्रातिपदिक; √चेष्ट् क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
यत्which (deed)
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
चकारdid
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महावीर्यःof great prowess
महावीर्यः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहावीर्य (प्रातिपदिक: महा+वीर्य)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of implied agent, likely रामः/भार्गवः)
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (प्रातिपदिक; √क्रुध् क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/for)
कर्मणाby (his) act/deed
कर्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन