Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 25
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः
Transliteration
reme sa haihayapatiḥ purarājamārge śakraḥ kuberavasatāviva sāmaraughaḥ / taṃ prasthitaṃ rājapathātsamantātpaurāṅganāścandanavārisiktaiḥ
Translation
హైహయపతి రాజు నగర రాజమార్గంలో అలా విహరించాడు; కుబేరుని నివాసంలో ఇంద్రుడు దేవసమూహంతో ఉన్నట్లుగా. అతడు రాజపథం నుండి బయలుదేరగానే, చుట్టూరా నగర స్త్రీలు చందనమిశ్రిత జలాన్ని చల్లుతూ అతనిని స్నానింపజేశారు.
Word by Word
remerejoiced, sported
reme:
Kriyā (क्रिया/verb)
TypeVerb
Root√ram (रम् धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; parasmaipada
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; sarvanāma (pronoun)
haihaya-patiḥlord of the Haihayas
haihaya-patiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothaihaya (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; (haihayānām patiḥ)
pura-rāja-mārgeon the royal road of the city
pura-rāja-mārge:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Saptamī vibhakti (Loc, 7th), Ekavacana; (purasya rāja-mārgaḥ)
śakraḥIndra
śakraḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootśakra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; upamāna (standard of comparison)
kubera-vasatauin Kubera’s abode
kubera-vasatau:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootkubera (प्रातिपदिक) + vasati (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Saptamī, Ekavacana; (kuberasya vasatiḥ)
ivaas if, like
iva:
Upamā (उपमा-marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-vācaka avyaya (comparative particle)
sa-amara-oghaḥa host of gods (with him)
sa-amara-oghaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootsa (सह/स- उपसर्गवत्) + amara (प्रातिपदिक) + ogha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; (amarāṇām oghaḥ saha)
tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; sarvanāma
prasthitamdeparted, set forth
prasthitam:
Karma (कर्म/Object)
TypeVerb
Rootpra-√sthā (स्था धातु)
FormKta (क्त, past passive participle), Puṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; used adjectivally to 'tam'
rāja-pathātfrom the royal road
rāja-pathāt:
Apādāna (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootrāja (प्रातिपदिक) + patha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Pañcamī vibhakti (Abl, 5th), Ekavacana
samantāton all sides, all around
samantāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Scope)
TypeIndeclinable
Rootsamantāt (अव्यय)
FormDeśavyaya (spatial adverb)
paura-aṅganāḥcity women
paura-aṅganāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpaura (प्रातिपदिक) + aṅganā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Bahuvacana (pl); (paurāṇām aṅganāḥ)
candana-vāri-siktaiḥwith (things) sprinkled with sandal-water
candana-vāri-siktaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootcandana (प्रातिपदिक) + vāri (प्रातिपदिक) + sikta (कृदन्त/प्रातिपदिक)
FormNapुंसक/puṃ? here Instrumental plural: Tṛtīyā vibhakti, Bahuvacana; sikta = kta-participle used as adjective; (candana-vāriṇā siktaiḥ)