Shloka 32
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः
Transliteration
śvabhiścānudrutaiḥ kaiściddhāvamānaistathā mṛgaiḥ / āttairvikrośamānaiśca bhītaiḥ prāṇabhayāturaiḥ
Translation
కుక్కలు వెంబడిస్తుండగా జింకలు పరుగెత్తుతున్నాయి; కొన్ని పట్టుబడినప్పుడు అరుస్తున్నాయి, భయంతో మరియు ప్రాణభయంతో ఆందోళన చెందుతున్నాయి.
Word by Word
श्वभिःby dogs
श्वभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootश्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction/particle)
अनुद्रुतैःby (those) not chased / not pursued
अनुद्रुतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअनु + द्रुत (धातु/कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त) from √द्रु ‘to run’; नञ्-निषेधार्थ (negative with अनु- here as preverb sense ‘after’/‘along’ + ‘not run’ in context ‘not chased’), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m/n)
कैश्चित्by some
कैश्चित्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural); चित्-प्रत्यययुक्त (indefinite)
धावमानैःby those running
धावमानैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootधाव् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (present middle participle/शानच्), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m/n)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
मृगैःby deer/animals
मृगैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग (masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural)
आत्तैःby those seized/caught
आत्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootआ + दा (धातु)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त) from √दा ‘to take’ with उपसर्ग आ-, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m/n)
विक्रोशमानैःby those crying out
विक्रोशमानैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवि + क्रुश् (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (present middle participle/शानच्) from √क्रुश् ‘to cry’ with उपसर्ग वि-, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m/n)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction/particle)
भीतैःby the frightened
भीतैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootभीत (धातु/कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त) from √भी ‘to fear’, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m/n)
प्राण-भय-आतुरैःby those distressed with fear for life
प्राण-भय-आतुरैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootप्राण (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + आतुर (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (plural), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (m/n); तत्पुरुष-समास: प्राणस्य भयेन आतुराः ‘distressed by fear for life’